Category Archives: ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ IAMAREVI

Μάθημα φυσικής για μικρά παιδιά: Η Ατομική Θεωρία

Από την Ιακωβίνα Ισδραχάι

Στην Πέμπτη τάξη του δημοτικού τα παιδιά μαθητές ακούνε  για πρώτη φορά την ατομική θεωρία, ενώ αυτή εμπλουτίζεται με περισσότερες πληροφορίες έως και τις τελευταίες τάξεις του λυκείου, καταλαμβάνοντας ωστόσο περιορισμένο όγκο στη διδακτέα ύλη.  Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία, η ύλη αποτελείται από μικροσκοπικά σωματίδια άφθαρτα και αναλλοίωτα κατά τον Δημόκριτο,  που πρόσθετε στη δομή της και το κενό.  Αν και η λέξη έρχεται από το στερητικό «α» και το ρήμα τέμνω, δηλώνοντας κάτι που δεν διαιρείται περαιτέρω, είναι πλέον γνωστό ότι και το άτομο αποτελείται από επιμέρους σωματίδια: Τα νουκλεόνια (θετικά φορτισμένα πρωτόνια και ουδέτερα, αφόρτιστα νετρόνια) συγκροτούν τον πυρήνα του ατόμου, ενώ αν και αναπτύσσεται απωστική δύναμη μεταξύ πρωτονίων,  ικανή να επιτρέψει την αυθόρμητη διάσπαση ενός βαρύ πυρήνα,  ο δεσμός αυτών υποστηρίζεται από τα υποσωματίδια γλουόνια  που φέρουν την ισχυρή συγκολλητική πυρηνική δύναμη και αποδεικνύουν την περαιτέρω   διαίρεση του πυρήνα που δεν σταματά εκεί· Εντός πρωτονίων  και νετρονίων τα κλειδωμένα quarks (βαρυόνια και μεσόνια) είναι αυτά που αλληλεπιδρούν ισχυρά με τα γλουόνια προκειμένου ο πυρήνας να παραμείνει ενωμένος. Επιπλέον, γύρω από τον πυρήνα που θεωρείται το θετικά φορτισμένο συμπαγές σώμα του ατόμου, τα λεπτόνια (αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια και τα σχεδόν χωρίς μάζα νετρίνα) σχηματίζουν το ηλεκτρονιακό νέφος. Αν και τα ηλεκτρόνια ενός ατόμου παραμένουν σε προβλέψιμες δομές που καθορίζονται από τη σχέση μεταξύ πυρήνα και ηλεκτρονίων, διαμορφώνοντας στοιβάδες ενέργειας, τα όρια του ηλεκτρονιακού νέφους  δεν μπορούν να καθοριστούν αυστηρά, καθιστώντας δύσκολο τον ορισμό μεγέθους του ατόμου, το οποίο προσεγγίζεται σε σχέση με την ακτίνα που ορίζει την απόσταση του πυρήνα από την εξωτερική στοιβάδα του νέφους: Η μάζα του ατόμου μπορεί να βρίσκεται στον πυρήνα αλλά ο χώρος που καταλαμβάνει αφορά στην κατά στοιβάδες ανάπτυξη του ηλεκτονιακού νέφους, που υποστηρίζεται από την ισοδυναμία μάζας- ενέργειας, και δημιουργείται κατά την ελλειπτική τροχιά των ηλεκτρονίων γύρω από τον πυρήνα υπό την επίδραση της ελκτικής ηλεκτρικής δύναμης. Η κίνηση αυτή μας επιτρέπει να εικάσουμε τη σφαιρική μορφή, στην κατά προσέγγιση οριοθέτηση των ατόμων ενώ προσομοιάζει με την κίνηση των πλανητών γύρω από τους αστέρες.

Ολόκληρος υλικός κόσμος σχηματίζεται από την ένωση 100 περίπου διαφορετικών ειδών ατόμων, η χημική συμπεριφορά των οποίων οφείλεται στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ηλεκτρονίων. Η ένωση  μεταξύ ίδιων ατόμων εμφανίζει μόρια χημικών στοιχείων, ενώ ο συνδυασμός μεταξύ  διαφορετικών ατόμων επιτρέπει τη δημιουργία μορίων χημικών ενώσεων. Το άτομο, ως το μικρότερο σωματίδιο ενός χημικού στοιχείου, διατηρεί τις ιδιότητες αυτού, και παραμένει αμετάβλητο κατά την εξέλιξη ενός χημικού φαινομένου, ενώ κατά την αλληλεπίδραση μεταξύ των ατόμων προκειμένου τη δημιουργία μορίων, προκύπτουν μοριακά σύνολα (μορφές της ύλης), αλλά και το χρώμα, που δεν υπάρχει στο μοναδικό άτομο, το οποίο άλλωστε είναι μη ορατό. Ως τέτοιο,  είναι αδύνατο να ιδωθεί  μέσω χρήσης οπτικών μικροσκοπίων αλλά ανιχνεύεται και απεικονίζεται με διαφορετικές μεθόδους μόνο ως θέση στην επιφάνεια υλικών σωμάτων και σε σχέση με τον πυρήνα γειτονικών ατόμων.

Όλα τα παραπάνω εμπεριέχονται στα σχολικά βιβλία, έχουν συλλεχθεί από αυτά και είναι ικανά, ακόμη και σε αυτή τη μορφή μιας απλής και χωρίς πολλές λεπτομέρειες αφήγησης, να πυροδοτήσουν πλήθος συνειρμών και αναζητήσεων, καθώς η αχαρτογράφητη διάσταση του κόσμου στα παιδικά μυαλά, είναι από μόνη της εκείνο το ελάχιστο ερέθισμα που χρειάζονται, προκειμένου την απελευθέρωση ερμηνειών. Εντούτοις εμπλουτισμένα με  τον Περιοδικό Πίνακα των χημικών στοιχείων, τύπους, σύμβολα και εξισώσεις, παρουσιάζονται σε μια παράσταση τριών τετάρτων που καλείται «διδακτική ώρα» , πλήρως ενταγμένα στη ρουτίνα της «διδακτέας ύλης», οι οποίες (ύλη και ώρα), συναποτελούν μέρος μιας διαδικασίας που θέλει την εκπαίδευση συνδεδεμένη με την αδιασάλευτη τάξη, και τη γνώση με την απομνημόνευση και όχι με τη συνείδηση. Έτσι,  η παρουσίαση της δομής, ελλείψει ερεθισμάτων/ προτροπών, δεν επιτρέπει εύκολα το ελεύθερο βύθισμα σε αυτήν, προκειμένου την ανάδυση μορφών και νοημάτων από το βάθος της, στο οποίο κάτι φαίνεται πως υπάρχει, αρκεί κανείς να θέλει να το φέρει στην επιφάνεια:

Η ατομική θεωρία ακόμη και μέσα από μία τέτοια παρουσίαση, μας λέει αρχικά ότι τα άτομα είναι πρακτικά άδεια. Έτσι, όχι μόνο η ύλη στερείται της συμπαγούς πυκνότητας που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, αλλά και το ίδιο το κενό αποτελεί έναν παλλόμενο ζωντανό χώρο. Eντός αυτού, και  προκειμένου τη διατήρηση της ηλεκτρικής ουδετερότητας του ατόμου (ούτε αρνητικής ούτε θετικής φόρτισης),  η ελκτική ηλεκτρική δύναμη επιτρέπει την αλληλεπίδραση, ακτινοβολία και απορρόφηση σωματιδίων, φορέων φορτίων, μεταξύ πυρήνα και ηλεκτρονίων, καθιστώντας το κενό έναν χώρο ζωντανό, με τη δυναμική της εμφάνισης/ δημιουργίας αυτών των σωματιδίων, που μπορούν να επηρεασθούν από την συγκεκριμένη ενέργεια (εδώ την ελκτική ηλεκτρική). Τι μπορεί αυτό το δυναμικό κενό να σημαίνει  για την εικόνα του κόσμου που δημιουργείται  από τις αλληλεπιδράσεις και τους συσχετισμούς των εκατό περίπου διαφορετικών ατόμων, όταν μάλιστα  τα όριά αυτών δεν μπορούν να προσεγγιστούν ακριβώς; Ας αναλογιστούμε γιατί άραγε  δεν είμαστε (ακόμη) σε θέση να αντιληφθούμε τη δυναμική του παλμού και την ασάφεια που εκδηλώνει ακόμη και το ίδιο το σώμα μας. Φταίει η συνείδησή που δεν φτάνει σε ένα τέτοιο επίπεδο βιωματικής κατανόησης ή μήπως εκπαιδευόμαστε έτσι, ώστε αυτή να καθίσταται ανεπαρκής;

Το άτομο όπως είπαμε είναι αδύνατο να ιδωθεί  μέσω χρήσης οπτικών μικροσκοπίων, ωστόσο, χάρη στην κινητικότητα που αναπτύσσει τόσο στον πυρήνα του όσο και εντός «κενού χώρου», καθώς και την αλληλεπίδραση του με άλλα άτομα,  ανιχνεύεται και απεικονίζεται με διαφορετικές των οπτικών μεθόδους, μόνο ως θέση στην επιφάνεια υλικών σωμάτων, και ως σχέση μεταξύ γειτονικών πυρήνων. Επιπλέον, μέσω αυτών των αλληλεπιδράσεων και συσχετισμών, τα άτομα προβαίνουν στη συγκρότηση συνόλων (χημικών στοιχείων/ ενώσεων) διαδικασία μέσω της οποίας προκύπτει το χρώμα που καθιστά τα σύνολα ορατά. Το εύλογο ερώτημα που δημιουργείται εδώ είναι αν μπορούν αυτές οι ιδιότητες/συμπεριφορές των ατόμων να αναχθούν στο κοινωνικό: Τι σχέση μπορούμε να ανακαλύψουμε  μεταξύ ατόμων  όπως ορίζονται από τη φυσική και  ανθρώπινου, κοινωνικού ατόμου; Είναι το άτομο μη ορατό παρ’ εκτός κι αν ενοποιηθεί σε κοινωνικούς σχηματισμούς/ σύνολα; Και είναι μόνο ανθρώπινα άτομα αυτά που συγκροτούν την κοινωνία ή αλληλεπιδρούν και συσχετίζονται και με άλλα; Με δεδομένο τον περιορισμένο αριθμό των στοιχείων που συνθέτουν ολόκληρο τον κόσμο, για πόσο μεγάλες διαφορές ειδών μπορούμε άραγε να μιλάμε, και τελικά ποιος είναι ο ρόλος της μορφής και ποια ανάγκη (μας) την καλεί να εκδηλωθεί;

to be continued

Υ.Γ. Τα «πασχαλινά έθιμα του τόπου μας», αποτελούν μέγιστη εκδήλωση βίας, και αποκαλύπτουν την αδυναμία αυτών που ακούνε στο όνομα «Έλληνες», να συγκατοικούν στον πλανήτη  με άτομα τα οποία διαφέρουν ως προς το βαθμό συνείδησης από  αυτούς. Τέτοια είναι τα πλήθη των κροτοφοβικών πλασμάτων, οι κότες, τα αμνοερίφια, και ό,τι  άλλο (ανθρώπινο άτομο ή μη) που δεν επιθυμεί τη με το ζόρι συμμετοχή του στα δρώμενα των εθίμων.  Τέλος, όποιος ορέγεται  να φάει κρέας «για το καλό», σε κοινή θέα παράσταση «γλεντιού»,  παρακαλείται να αυτοανασκολοπιστεί και να φάει τις σάρκες του, απαλλάσσοντας μας από την παρουσία του.

Ευχαριστώ.

10/4/2017

Advertisements

Η κρίση του πολιτισμού κρίση του ανθρωπολογικού μοντέλου (και του ανθρώπινου είδους;)

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Ο άνθρωπος, αυτός που θεώρησε τον εαυτό του βασιλιά της ζωής και της ίδιας της κτήσης και του σύμπαντος, φαίνεται σήμερα μετέωρος, μπερδεμένος,  να αιωρείται αβέβαιος και ανασφαλής πάνω στο πανύψηλο αλλά σαθρό και χάρτινο, τελικά, βάθρο του. Επάνω και μέσα στο χάρτινο κάστρο του, πάνω σ’ ένα βουνό άμμου. Το οποίο σείεται από τους τεκτονικούς σεισμούς και αποσαθρώνεται από τους θυελλώδεις ανέμους που προκαλεί η βαθιά και ολική κρίση του σύγχρονου πολιτισμού. Και καθώς ο ψεύτικος θρόνος του καταρρέει, πέφτει και ο ίδιος ο άνθρωπος σε βαθιά υπαρξιακή, ηθική και ψυχολογική κατάπτωση. Δεν έχει πλέον πού να στηριχτεί. Τα δεκανίκια της επιστήμης, της θρησκείας αλλά και τα επιτεύγματα του πολιτισμού του, έχουν πια ξεθωριάσει, δεν τα εμπιστεύεται πλέον, είναι ακατάλληλα και άχρηστα για να τον εμψυχώσουν και να τον ενδυναμώσουν στη ζωή του. Παρά την πανθομολογούμενη πρόοδο, ο ίδιος έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, σε κατάθλιψη, σε πλήρη παραίτηση. Η σκέψη του μοιάζει καθηλωμένη στην παλαιολιθική εποχή. Καθορίζουν τη ζωή του προκαταλήψεις και στερεοτυπικές νοοτροπίες, οι δεισιδαιμονίες, παρόλο που έχουν αποδυναμωθεί, δεν έχουν εξαλειφθεί, ενώ ο ιδεολογικός συντηρητισμός και οι ακροδεξιές ιδέες  αναβιώνουν , με συνέπεια να γυρίζουν πίσω στο παρελθόν την ανθρώπινη αντίληψη και σκέψη.

Οι ψυχολόγοι, οι νευροεπιστήμονες και οι φιλόσοφοι μιλούν για το κατώτερο-ζωικό τμήμα του ανθρώπινου εγκεφάλου, το οποίο αποτελεί εμπόδιο στην προοδευτική εξέλιξη και αυτοβελτίωσή του. Ο φλοιός και η φαιά ουσία, είναι πρόσφατες εξελικτικά βιολογικές δομές που «αγωνίζονται», ακόμα, να αναλάβουν τον νέο, επαναστατικό ρόλο τους. Όμως οι πολιτισμικές αλλά και οι κοινωνικές και οικονομικές αγκυλώσεις λειτουργούν αποτρεπτικά σε μια τέτοια προοπτική. Εκτός βέβαια φωτεινών εξαιρέσεων, συνειδήσεις που είναι πολύ πάνω από τον μέσο ανθρώπινο όρο, πολύ μπροστά από την εποχή τους και τους συγχρόνους τους. Αν όμως ο άνθρωπος μπορεί να παράγει ζωή στο εργαστήριο, είτε με τη μορφή τεχνητής ζωής είτε με την προσομοίωση πρωταρχικών συνθηκών, οι οποίες επικράτησαν πριν από τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια και προκάλεσαν τη δημιουργία ζωής μέσα από καθαρά χημικές (ή ηλεκροχημικές) και στη συνέχεια βιοχημικές διεργασίες, αυτό συνεπάγεται ότι η ζωή μπορεί να δημιουργηθεί από τη μη ζωή. Επίσης ίσως εξηγεί την εξέλιξη και την κατάσταση του ανθρώπινου είδους (και άρα και την παρουσία του στη Γη). Ίσως τελικά το σύμπαν χρειάζεται τη ζωή και κατ’ επέκταση τη συνείδηση – τον νου – για την παραπέρα αυτοεξέλιξη και αυτοβελτίωσή του, όπως δηλώνει μια σοβαρή εκδοχή της κβαντικής ερμηνείας. Την οποία εξάλλου υποστηρίζει σε κείμενά του και ο Νώντας Κούκας*, και με αφορμή τα γραφόμενά του γράφονται αυτές οι αράδες, ως ερωτήματα, απορίες, σχόλια, σκέψεις.

Αν όμως ισχύει αυτή η κβαντική ερμηνεία (και υπάρχουν κατά πώς φαίνεται πολλά επιχειρήματα υπέρ της), τότε γιατί να μην υποβοηθείται ή να μην υποκαθοδηγείται έμμεσα η εξέλιξη στο σύμπαν, από κάποιες ανώτερες πνευματικά και πολιτισμικά οντότητες; Αφού και η ίδια η φύση, καθώς ως σύστημα «επικοινωνεί» και να συνδέεται με όλο το σύμπαν, είναι σα να «επιλέγει» τους κατάλληλους κάθε φορά παρατηρητές-συνειδήσεις και να «απορρίπτει» άλλους. Κάνει δηλαδή δοκιμές, ακριβώς ωσάν να είναι η ίδια ένα τεράστιο και πρωτοποριακό εργαστήριο. Για παράδειγμα, οι δεινόσαυροι: ενώ αρχικά «επιλέχθηκαν» ως πιο επαρκείς και ικανές συνειδήσεις, κάποια στιγμή ξέφυγαν από την επιθυμητή πορεία τους, άρχισαν να είναι ανοικονόμητοι, να καταστρέφουν τα πάντα στη φύση για να κυριαρχήσουν. Οδηγώντας έτσι σε ανισορροπία το ολικό οικοσύστημα της πλανητόσφαιρας και σε αδιέξοδο την ίδια την εξέλιξη και το μέλλον της ζωής στο σύμπαν. Η «τυχαία» εξαφάνισή τους ήταν σωτήρια για τη φύση και την οικόσφαιρα. Ενώ έδωσε ευκαιρίες για την ανάδειξη ή και εμφάνιση νέων ειδών, νέων εγκεφάλων και συνειδήσεων. Όπως την εξάπλωση των θηλαστικών και τελικά του ανθρώπου.

Στο βαθμό λοιπόν που η επιστήμη έχει φτάσει στο σημείο να έχει τη δύναμη να δημιουργεί ζωή, τότε γιατί να μην γίνεται και πάνω στη Γη ένα ανάλογο, αλλά πολύ πιο προωθημένο και επαναστατικό πείραμα για την εξέλιξη της συνείδησης και της «νοόσφαιρας» (βλ. Νώντα Κούκα); Ο άνθρωπος είτε «επιλέχτηκε» από τις διαδικασίες και τις διεργασίες της φύσης είτε είναι προϊόν επιστημονικού πειράματος ενός ασύλληπτα προηγμένου πολιτισμού, είναι σε ένα κρίσιμο σημείο, σε ένα κομβικό σημείο καμπή για το είδος του και τη διαιώνισή του: ή θα εξελιχθεί με επαναστατικό άλμα ως ύπαρξη και συνείδηση, ως αταξικός, άναρχος και ανώτερος πνευματικός πολιτισμός, ή θα καταστεί άχρηστος και επιζήμιος για τον πλανήτη – και φυσικά για το ίδιο το σύμπαν και την εγγενή «ανάγκη» αυτοεξέλιξής του. Το «πείραμα» ίσως αρχικά φάνηκε να πηγαίνει καλά. Ένα νέο είδος αναλαμβάνει τα ηνία της εξέλιξης και της προόδου. Μια νέα συνείδηση εμφανίζεται, εξελίσσεται και εξαπλώνεται. Κατανοεί τον κόσμο και δημιουργεί μια εικόνα του. Όλα αυτά, σε ένα πρωτόλειο στάδιο. Μάλιστα αυτό που θεωρείται σήμερα πρωτόγονο και υπανάπτυκτο ίσως να ήταν πολύ ανώτερο και ολοκληρωμένο πνευματικά και υπαρξιακά. Οι μυθικές κοινωνίες ίσως ήταν πιο κοντά στη φύση και στην ουσία-νόημα της ύπαρξης και του πνεύματος. Η φαντασία ήταν κυρίαρχη, απεριόριστη θα λέγαμε, και η ταύτιση με τον κόσμο και την πραγματικότητα πολύ πιο αληθινή.

Κάπου εκεί όμως έγινε ένα λάθος, απρόβλεπτο ίσως, που όμως ενυπήρχε εγγενώς στη «φύση» του ανθρώπου. Η έννοια «φύση» εδώ έχει την έννοια της εκδήλωσης σε εμπειρικό επίπεδο, στο επίπεδο της αισθητής πραγματικότητας, μιας πληροφορίας ή μιας ουσίας-ύπαρξης που υφίσταται σε ένα άλλο οντολογικό επίπεδο, η οποία είναι «αιθέρια», «φανταστική». Εντοπίζεται, έτσι, στον άυλο και αόρατο χώρο της «Φαντασίας». Έτσι, η πραγμάτωση του ανθρώπου εμπεριείχε μια εγγενή ιδιορρυθμία που θα οδηγούσε πιθανώς σε «ατυχήματα». Η εκδήλωση και η πραγμάτωση του φαντασιακού του στις τρεις και μία διαστάσεις, στον εκδηλωμένο χωρόχρονο και στην κατεύθυνση του βέλους του χρόνου, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του εγωιστικού φαντασιακού, δηλαδή του «συγκεκριμένου ατομικού κέρδους». Αυτό οδήγησε στη δημιουργία ταξικών-εξουσιαστικών-ιεραρχικών κοινωνιών. Αν έγινε κάποια «παρέμβαση», θα πρέπει να έγινε όταν πήρε άσχημη τροπή το εν λόγω «πείραμα». Το πρωτόγονο ζωικό τμήμα του εγκεφάλου του ανθρώπου ήταν ένα εμπόδιο. Τον εγκλώβιζε σε αισθήματα και αντιλήψεις-πρακτικές ανταγωνισμού, επιβολής, κυριαρχίας, εκμετάλλευσης, πολέμων και καταστροφής της φύσης. Το να καταργηθεί ήταν αδύνατον: θα κατέλυε την ίδια τη ζωή του ανθρώπινου είδους. Έπρεπε λοιπόν να «εμφυτευτεί» ή να αναπτυχθεί πάνω στο παλιό τμήμα ένα καινούριο: ο εγκεφαλικός φλοιός. Η φαιά ουσία ήταν η βιολογική και ενεργειακή-πληροφοριακή δομή που θα οδηγούσε στον ορθολογισμό, στη σύγχρονη επιστήμη, σε επαναστατικές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ιδέες, στην ίδια την ιδέα της επανάστασης, του σοσιαλισμού-κομμουνισμού, της αναρχίας.

Το ορθολογικό στοιχείο όμως τελικά οδήγησε παράλληλα και στον εξορθολογισμό της εκμετάλλευσης, της καταπίεσης και του πολέμου ενάντια στον άνθρωπο και στη φύση. Επέφερε την απόλυτη κυριαρχία, με επιστημονικό τρόπο,  πάνω στον πλανήτη. Πάλι το «πείραμα» ξέφυγε από την πορεία του. Ποιο θα είναι το μέλλον του, άραγε, το οποίο του επιφυλάσσουν είτε η φύση στο εργαστήριό της είτε οι συμπαντικοί-κοσμικοί πειραματιστές-παρατηρητές, με τις ανώτερες και πολύ εξελιγμένες συνειδήσεις τους;  Θα το αφήσουν να εξελιχθεί ως έχει; Θα κάνουν κάποια νέα επαναστατική «παρέμβαση»;  Ή θα το ακυρώσουν; …

Αναγκαίως, κάπου εδώ υπεισέρχεται και η κβαντική απροσδιοριστία, η «προκαθορισμένη τυχαιότητα», η υπέρθεση, με λίγα λόγια, το «είναι και δεν είναι» ταυτόχρονα ως εγγενές χαρακτηριστικό των πραγμάτων και των γεγονότων. Τι σημαίνει όμως ότι «ο αποκλειόμενος τρίτος είναι τελικά η πηγή και η μήτρα της πραγματικότητας που γεννά την ύπαρξη»;   Μήπως είναι όλα τα παραπάνω; Η υπέρβαση της θέσης-αντίθεσης, ως δυϊσμού; Η υπέρβαση της κλασικής αριστοτελικής και φυσικής αιτιότητας; Είναι η δημιουργική αρχή των πάντων, της ζωής και της ύπαρξης; Νομίζω ότι αυτό πάνω-κάτω υπονοεί το κείμενο του Νώντα Κούκα, αυτό εκλαμβάνω εγώ τουλάχιστον ως μια πτυχή, ως ένα ψήγμα ή ίχνος νοήματος…

Όσο για την πέμπτη διάσταση; ακατανόητα εν πολλοίς πράγματα! Πιστεύω όμως ότι και αυτό το ζήτημα σχετίζεται με τον «αποκλειόμενο τρίτο» και την παραβίαση της κοινής λογικής χρόνου-αιτιότητας. Το «Δύο» της πραγματικότητας και του σύμπαντος ίσως είναι ακριβώς αυτή η μη-ταυτότητα, η ταυτόχρονη, εσωτερική και εγγενής δυαδικότητα (ή και πολλαπλότητα, κατ’ επέκταση) από την οποία διέπεται η πραγματική πραγματικότητα.  Είναι η κρυφή ποιότητα ή υπόσταση της πραγματικότητας που, όταν είναι «διπλωμένη» μέσα στις γνωστές διαστάσεις δίνει μια στρεβλή και ψευδή εικόνα της πραγματικότητας, μας εξαπατά με λίγα λόγια. Όταν όμως ξεδιπλώνεται, τότε αποκαλύπτεται η πραγματική φύση και υφή της πραγματικότητας που υπερβαίνει τη λογική, την αντίληψη και τις αισθήσεις του ανθρώπου. Μια πραγματικά νέα και ανατρεπτική «εικόνα»-διάσταση-ουσία της πραγματικότητας.

  • Αφόρμηση για τις γραμμές αυτές ήταν το κείμενο του Νώντα Κούκα «Χαραυγή στη Φωλιά του Κούκκου».

5/5/2016

Η «τριπλέτα» της «Φιλοσοφίας της Οικονομίας» στη σύγχρονη εκδοχή της: σχόλια και προβληματισμοί

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Σύμφωνα με τη «Φιλοσοφία της Οικονομίας Ι» (κύκλος μαθημάτων από τον Νώντα Κούκα – βλέπε «IAMAREVI» wordpress.com), η πρωτόλεια, ασχημάτιστη και ανοργάνωτη ακόμη κοινωνία, αναδύθηκε μέσα από το «αφηρημένο ατομικό κέρδος» στο αρχικά ρευστό, ασχημάτιστο ή αδιαμόρφωτο φαντασιακό των «ατόμων». Η «πραγματική» ωστόσο, δηλαδή η ταξική κοινωνία και ιστορία εκκινούν όταν μορφοποιείται στην νεοσχηματισμένη συνείδηση των ατόμων το συγκεκριμένο, πλέον, ατομικό κέρδος. Έτσι εκδηλώνεται-εκδιπλώνεται ως ιστορική «τριπλέτα» το Φαντασιακό, η Συμβολική Τάξη και το Πραγματικό (η Τάξη-Order ή το Κράτος της κυρίαρχης εκμεταλλεύτριας τάξης).

Με το πέρασμα των αιώνων οι τρεις «υποδοχείς» της ιστορικής τριπλέτας παίρνουν διάφορες μορφές και καθορίζουν την ιστορική εξέλιξη και τις διαδοχικές δομές-σχηματισμούς της ταξικής κοινωνίας και οικονομίας. Οι διαδικασίες αυτές έχουν περιγραφεί διεξοδικά στη «Φιλοσοφία της Οικονομίας Ι». Πώς έχουν όμως εξελιχθεί οι τρεις συνιστώσες και η ίδια η τριπλέτα σήμερα; Θα επιχειρήσω εδώ μια πρώτη ερμηνεία.

Από τη δεκαετία του ’80, η ανάπτυξη της τεχνολογίας είναι τέτοιου μεγέθους και έκτασης που ως καταναλωτικό εμπόρευμα μπαίνει στα σπίτια όλων σχεδόν των ανθρώπων. Το «θέαμα» , ως προϊόν του τεράστιου τεταρτογενούς βιομηχανικού τομέα της καπιταλιστικής οικονομίας, γίνεται η κυρίαρχη αναπαράσταση και κρατούσα ιδεολογία που αποικίζει τη σκέψη, το φαντασιακό, το υποσυνείδητο και τον τρόπο ζωής του σύγχρονου ανθρώπου. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι η τεχνολογία του θεάματος, με τις εικόνες, τις αξίες και τις ιδέες που εμφυτεύει στον εγκέφαλο, ως αποτέλεσμα της τρομερής δύναμής της να κάνει πλύση εγκεφάλου στους ανθρώπους και να αποχαυνώνει τις συνειδήσεις, έχει καταλάβει τον χώρο αυτού που ο Νώντας Κούκας ορίζει ως «Φαντασιακό»: την υπέρτατη αναγωγή στη συνείδηση του ανθρώπου. Μια αναγωγή που ιδεολογικοποιεί, αντιστρέφει την πραγματικότητα για να την δικαιολογεί και να την κάνει κατανοητή-προσληπτή για το υποκείμενο. Μόνο έτσι το υποκείμενο μπορεί να προσαρμοστεί στη σκληρή εκμεταλλευτική-εξουσιαστική πραγματικότητα που τον καταδυναστεύει και τον αλλοτριώνει από τον εαυτό του και την αληθινή ύπαρξη, την πραγματική πραγματικότητα. Ολόκληρος λοιπόν ο ψυχικός και πνευματικός του κόσμος κατακλύζεται από την εικόνα και το θέαμα μιας ψευδαίσθησης που την περνάει για πραγματική ζωή. Και εξωραΐζει έτσι την υποδούλωσή του στην κυριαρχία των αφεντικών του. Η τηλεόραση είναι ο δούρειος ίππος ,ο πρωταρχικός φορέας της εικονικής πραγματικότητας και της κυρίαρχης αστικής ιδεολογίας. Με την εξέλιξη όμως της τεχνολογίας, νέα μέσα μαζικής αποχαύνωσης πλασάρονται στην αγορά.

Οι εικόνες διαφόρων σταρ, μοντέλων, ψηφιακών πολεμιστών και «ηρώων», «καλών και κακών», αχαλίνωτης εικονικής αλλά ωστόσο πολύ αποτελεσματικής στον εκβαρβαρισμό βίας κατακλύζουν τον ιδιωτικό χώρο και τον «ελεύθερο» χρόνο του ατόμου από τη νεαρή του ηλικία. Τα εντυπωσιακά εφέ και η εικονική πραγματικότητα «εμφυτεύεται» στους νευρώνες των εγκεφάλων των σύγχρονων «ζόμπι» καταναλωτών. Το υποκείμενο ταυτίζεται με ιλουστρασιόν ψηφιακές περσόνες, που δεν έχουν καμιά σχέση με την ζώσα πραγματικότητα. Έτσι η ψευδαίσθηση αποικίζει το φαντασιακό, τη φαντασία και τη σκέψη του σύγχρονου ανθρώπου. Η ιδεολογία του απόλυτου ατομισμού, η αποξένωση-αλλοτρίωση του ατόμου από τον εαυτό και την ύπαρξή του, η ύπνωσή του και η υποταγή του σε έναν βάρβαρο κόσμο καλυμμένης-έμμεσης βίας, αλλά τόσο απροκάλυπτης και εξίσου καταστροφικής για την ανθρώπινη συνείδηση και ψυχή. Παιδιά εξαρτημένα από τη εικονική βία και περιπέτεια, από την κυριαρχία της εικόνας και του θεάματος, χωρίς πραγματική κοινωνική και προσωπική ζωή, ενδιαφέροντα και σχέσεις, χωρίς γνήσια επικοινωνία και κριτική σκέψη. Άτομα φοβικά, αγχωτικά, αφού είναι εξαρτημένα από την παιδική τους ηλικία στη βία, στον ανταγωνισμό, στον πόλεμο, και άρα άτομα νευρωτικά, ψυχωτικά, κατευθυνόμενα. Άτομα που διοχετεύουν τη βία που ενσωματώνουν προς τα έξω, στις σχέσεις τους, στους συνανθρώπους τους ή στον ίδιο τους τον εαυτό.

Στο βαθμό βέβαια που η τεχνολογία και τα προϊόντα της έχουν κυριαρχήσει στην ιδιωτική κατανάλωση, διασκέδαση και ψυχαγωγία, , είναι λογικό επακόλουθο ότι το θέαμα θα εξαπλωνόταν και στον δημόσιο χώρο. Σε αυτό συμβάλλει καθοριστικά εξάλλου και το έντεχνα καλλιεργημένο πνευματικό υπόβαθρο του εξατομικευμένου υποκειμένου: η χυδαία ημιμόρφωση και ο λαϊκίστικος αποχαυνωτικός-παραπλανητικός λόγος. Έτσι τώρα η τεχνολογία ως χυδαίο πνευματικό προϊόν, παίρνει και τη μορφή του «Δημόσιου Χώρου» της «Συμβολικής Τάξης». Τα κοινωνικά δίκτυα, χάρη στην τεχνολογία, έχουν διογκώσει τη σφαίρα του ιδιωτικού και την έχουν επεκτείνει τόσο, ώστε να γίνεται δημόσιος χώρος. Τα έξυπνα κινητά, τα τάμπλετς και τα άιπαντς, έχουν αναμίξει τον ιδιωτικό χώρο με τον δημόσιο, σε μια αξεδιάλυτη ενότητα, που συνιστά τη σύγχρονη συνθήκη της καθημερινής κοινωνικότητας και ιδιωτικότητας. Όλοι γίνονται φωτογράφοι, ζωγράφοι, σχεδιαστές μόδας ή οτιδήποτε άλλο μπορείς να φανταστείς, φωτογραφίες κάθε προσωπικής και κοινωνικής στιγμής γίνονται προσιτές σε μαζικό επίπεδο, σε πλήθος χρηστών και «φίλων». Ο ναρκισσισμός των σέλφι και των λάικς έχει αντικαταστήσει την χαμένη αυτοπεποίθηση, την προσωπική αξία, την τριβή μέσα από τις πραγματικές σχέσεις, τις δεξιότητες-ικανότητες και την κριτική σκέψη.

Αλλά οι επιδράσεις οπωσδήποτε επεκτείνονται και στην τρίτη σφαίρα της Τριπλέτας, στο Πραγματικό, στην Τάξη-Κράτος (Order). Εδώ το κυρίαρχο-καθοριστικό στοιχείο είναι τα τεχνολογικά μέσα ελέγχου και καταστολής, με τις τεράστιες δυνατότητες που έχουν στο να φακελώνουν και να παρακολουθούν σε κάθε βήμα, σε κάθε ανάσα, τα εξουσιαζόμενα-καταπιεζόμενα άτομα, για λογαριασμό της εκάστοτε εξουσίας, πολιτικής, κρατικής, ιδιωτικής, οικονομικής, πνευματικής. Εξάλλου, η ίδια η οικονομία έχει γίνει άυλη, άυλο χρήμα, άυλοι τίτλοι, χρηματοπιστωτικές φούσκες, πολιτιστική βιομηχανία, βιομηχανία του θεάματος. Η εν λόγω στρέβλωση, η υπερδιόγκωση του τζογαδόρικου καπιταλισμού, δημιουργεί τη σημερινή βαθιά και μόνιμη κρίση, ανισορροπία και παρακμή της καπιταλιστικής οικονομίας. Η διαταραχή είναι τέτοιας κλίμακας, που μπορεί να οδηγήσεις σε μεγάλους πολέμους και καταστροφές (κυρίως κλιματικές-οικολογικές).

22/4/2016

Δύο κείμενα απο φίλους της κοινότητας IAMAREVI

Η Ζωή αλλιώς

Από τη φίλη της κοινότητας IAMAREVI,
Ιακωβίνα Ισδραχάι

 

Φαίνεται πως ένα γεγονός, το οποίο δεν είμαστε ακόμη σε θέση να περιγράψουμε, είναι ο γεννήτορας των αισθήσεων, της ύλης, του χώρου/ χρόνου, και της εξιστόρησης του γίγνεσθαι. Τα συστατικά αυτού  που καλούμε ύλη δεν είναι άλλα από την μεταλλαγή μιας ροής φωτονίων που αποκόπηκαν από έναν  ήλιο. Η ίδια η ζωή είναι ηλιακή : μια κλωνιά φωτός που ρίζωσε και μέσω φυσικοχημικών  διεργασιών αναδύθηκε αναπτύσσοντας τις ιδιότητες που αναγνωρίζουμε σε κάθε έμβια ύπαρξη.

Σε μια άγνωστη εποχή έλαβε χώρα ο συνειδητός διαχωρισμός του ατομικού εαυτού από ό,τι αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως ζώα. Ο διαχωρισμός εγκαινιάζει την προοικοσιτική εποχή, κατά τη διάρκεια της οποίας τα ζώα εντάσσονται στις διατροφικές συνήθειες, στην οικονομία του προϊστορικού ανθρώπου. Κατά το επόμενο στάδιο του οικοσιτισμού, η ανθρώπινη οικονομία θεμελιώνεται στην μετατροπή ορισμένων ζωικών ειδών από άγριες προς οικόσιτες μορφές. Ο μετασχηματισμός αυτός αποδίδεται ως επίτευγμα στο ανθρώπινο είδος  και επιβεβαιώνει τη μοναδικότητά του:  Το μόνο έλλογο μεταξύ ά-λογων, αυτό που παράγει πολιτισμό, χρησιμοποιεί γλώσσα, αναγνωρίζει τη διαφορά μεταξύ καλού και κακού, ζωής και θανάτου, έχει ελευθερία βούλησης και δράσης.

 

Η εκ των υστέρων γνώση της ιστορίας ως αφήγημα μικραίνει τα διαστήματα μεταξύ των διαδικασιών. Έτσι, το πέρασμα στη νεωτερικότητα εγκαινιάζει  έναν πρόσφατο όσο και μοναδικό στην ιστορία μετασχηματισμό της οικονομίας των ανθρώπινων κοινωνιών σε μια κατάσταση που καθώς προτάσσει ρήξη με το παρελθόν, εμφανίζει ένα μεγάλο βαθμό ομοιότητας σε όλα τα μέρη του πλανήτη. Ο χρονικός ορίζοντας του νεοτερικού ανθρώπου περιορίζεται στη διαδρομή από τον Διαφωτισμό στον εκσυγχρονισμό και δεν ενδιαφέρεται για την προ ιστορία. Το πρόθεμα «μετά», που εισάγει ο 20ος αιώνας αν και φαίνεται ότι κηρύσσει  μια επιστροφή στο ένστικτο και την παράδοση, καθώς πηγάζει από τον περιορισμένο ορίζοντα της νεοτερικότητας συνεχίζει να αγνοεί τη βαθιά αρχαιότητα. Οι ανθρώπινες κοινωνίες σκέφτονται τις διαφορές τους από τα ζώα μέσω κοινωνικοοικονομικών και πνευματικών συγκυριών:  Ο Sartre ορίζει τον άνθρωπο ως «καταδικασμένο να είναι ελεύθερος». Η υιοθέτηση αρχών και κανόνων είναι έκφραση της ελεύθερης ανθρώπινης βούλησης: Η ύπαρξή του είναι για τον εαυτό, προηγείται της ουσίας του, ενώ όλων των άλλων πλασμάτων είναι ύπαρξη καθ’ εαυτή : Η διαφορά μεταξύ ανθρώπων και ζώων αφορά στη βιολογική κληρονομιά των δεύτερων έναντι της ανθρώπινης ελεύθερης βούλησης και επιλογής. Στη μετα οικοσιτική εποχή, η συστηματική εκτροφή και κατανάλωση ζώων παραμένει στη βάση της οικονομίας των ανθρώπων και τα οικόσιτα ζώα που συμβιώνουν μαζί τους στις πόλεις περιορίζονται σε λίγα είδη.

 

Το θέμα της μετατροπής των ζώων από άγριες σε οικόσιτες μορφές επανέρχεται από σύγχρονα οικολογικά κινήματα της μετα-νεωτερικής εποχής. Ωστόσο, εμμένοντας στην ερμηνεία της ανθρώπινης υπεροχής στη φύση, και τη θέση της ουσίας που προηγείται της ύπαρξης των ζώων, ορίζοντας σε αυτά συγκεκριμένες συμπεριφορές, αναγνωρίζουν στα ζώα που συμβιώνουν με τον άνθρωπο εξημέρωση, απώλεια ενστίκτου, αλλοτρίωση της φύσης τους, αποξένωση από την εξελικτική ιστορία τους. Ενώ οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν με διαφορετικούς τρόπους, τα ζώα είναι είτε δέσμια της βιολογίας τους, άγρια στη «φύση» όπως αυτή τα όρισε, είτε εξημερωμένα αλλότρια προς τη φύση τους και υπό τον ανθρώπινο έλεγχο.

Υιοθετώντας τέτοιες απόψεις και αναπαράγοντας αυτά τα σχήματα δημιουργούμε εντέλει  έναν παρά φύσιν χώρο, απόλυτα εναρμονισμένο με τη διάβρωση της βαθιάς δομής της ανθρώπινης συνείδησης, που εκκινεί από τον πρώτο διαχωρισμό και εντείνεται μετά και την παγίωση του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος. Εντός αυτού, και υπό τον ανθρώπινο έλεγχο, τα ζώα αντιμετωπίζονται «ανθρωποποιημένα» (οικόσιτα ή αδέσποτα) ή ως κρέας/ τροφή.

 

Αν και ο μεταοικοσιτισμός ευνοεί νέες ευαισθησίες (ζώα συντροφιάς, χορτοφαγία, έως και την αμφισβήτηση χάσματος ανθρώπων ζώων με την αναγνώριση δικαιωμάτων σε αυτά), υποτιμά τη νοημοσύνη και την ευρηματικότητά τους, εφόσον δεν τους την αναγνωρίζει. Αν αυτό που είναι φυσικό, ακολουθώντας τα σκαμπανεβάσματα της τύχης, τους ρυθμούς ανάπτυξης του πολιτισμού και τις ανάγκες του οικονομικού συστήματος συνεχώς μεταβάλλει το τοπίο, μπορούμε να πούμε ότι  ένας σκύλος σε μια μεγαλούπολη ζει στο φυσικό του περιβάλλον και τροποποιεί / εναρμονίζει την οικονομία του βάσει αυτού. Ό,τι του κληροδότησε η βιολογία μπορεί να τον περιορίζει, ωστόσο καθώς η πόλη είναι η φύση του,  η οικονομία του από επιλογή θεμελιώνεται στον ανθρώπινο παράγοντα. Η ανθρώπινη δράση προκαλεί διακυμάνσεις και αλλαγές όχι στη φύση/ ένστικτο του ζώου αλλά στις πιθανότητες και επιλογές διαχείρισης της οικονομίας του. Υπό αυτό το πρίσμα, ένα οικόσιτο ζώο δεν αναπτύσσει προθέσεις κυριαρχίας, όχι λόγω του ανθρώπινου επιτεύγματος της εξημέρωσης αλλά προκειμένου για  την οικονομία χρόνου, ενέργειας και τροφής.

Ο παραπάνω συλλογισμός βέβαια κλονίζεται  αν αναλογιστούμε τα ζώα σε συνθήκες αιχμαλωσίας (εκτροφεία, ζωολογικούς κήπους, κλουβιά καταφύγιων κλπ). Η αριθμητική υπεροχή  και η ρώμη τους θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτή τη συνθήκη χάριν της ελευθερίας, εφόσον η αιχμαλωσία είναι μια  επινόηση απ’ αυτές που ακυρώνουν τις επιλογές αλλά όχι και τη βούληση του αιχμαλώτου. Αν, σύμφωνα με τον Sartre  οι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι να ζουν ελεύθεροι, ενώ τα ζώα δέσμια των ενστίκτων επιβίωσης, η παθητική στάση που κρατούν τα ζώα σε συνθήκες αιχμαλωσίας, πιστοποιεί στην ανθρώπινη θεώρηση την ά-λογη φύση τους, την άγνοια θανάτου και βέβαια την ανθρώπινη κυριαρχία και ανωτερότητα. Με δεδομένο  την πανανθρώπινη βιωματική εμπειρία (στη ροή της ιστορίας) κάποιων  συνθηκών ακραία περιοριστικών, εντός των οποίων τα ανθρώπινα άτομα είτε δεν έχουν επιλογές είτε δεν μπορούν να τις εντοπίσουν, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό που συμβαίνει στα αιχμάλωτα ζώα είναι επίσης μία εκδήλωση της φύσης  ως περιβάλλον ακραία περιοριστικό:  Μια συνθήκη ζωής βάσει της οποίας κανονίζουν και αποδέχονται τους όρους διαβίωσής τους.

Ίσως λοιπόν και πάλι να υποτιμάμε τη νοημοσύνη και τις επιλογές τους, προβάλλοντας την ελευθερία και την  επιβίωση (όπως τα νοεί ο άνθρωπος) ως ανώτερες επιδιώξεις των μορφών της έμβιας ζωής. Η εξημέρωση ως κατάργηση του ενστίκτου είναι η ανθρώπινη αφήγηση/ ερμηνεία της ιστορίας για  τη σχέση ανθρώπων – ζώων μετά το διαχωρισμό, και καθώς ο άνθρωπος πιστεύει τις ιστορίες που λέει για τον εαυτό του, (είναι ένα μάλλον εύπιστο αλλά στενόμυαλο ζώο), η πιθανότητα βουλητικά ελεύθερης απόφασης των ζώων για συμβίωση (έως την αυτοθυσία) με τον άνθρωπο, ξεπερνά την εμπειρία/ αφήγηση. Ωστόσο, ακόμη και ως φαντασία είναι  μία πιθανότητα που θα άξιζε να ερευνηθεί περαιτέρω.

 

15/4/2016

 


Μια προσωπική αφήγηση μιας φιλοσοφικής θεωρίας

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Το σύμπαν εμφανίστηκε (και εκκινήθηκε το ξετύλιγμά του), ως συνέπεια «του σπασίματος» της «αρχικής συμμετρίας» ή «υπερσυμμετρίας», όπως μας λένε οι φυσικοί. Η αρχική κατάσταση όμως, πριν από την ύπαρξη του σύμπαντος, λογικά θα πρέπει να εδράζεται σε ένα «σημείο» ή σε έναν «χώρο» ή «χρόνο», σε μια «εξωτική» κοσμική περιοχή, όπως και να το δει κανείς. Αυτή η πρωταρχική συμμετρική κατάσταση είναι επίσης μια πρωταρχική και θεμελιακή, δηλαδή ολιστική, «πληροφορία». Από τη στιγμή που η «ύπαρξη» εκδηλώθηκε και μπήκε σε κίνηση και λειτουργία, άρχισαν να λειτουργούν φυσικές δυνάμεις. Οι δυνάμεις φέρνουν κίνηση και εξέλιξη στον χρόνο και αλλαγή στον χώρο, ο οποίος διαστέλλεται.

Εφόσον έχουμε κίνηση και αλλαγή, μπορούμε να την περιγράψουμε με «διάνυσμα». Το ξεδίπλωμα-ξετύλιγμα του σύμπαντος δεν έγινε με έναν ασυνάρτητο, ασύνδετο ή άτακτο τρόπο. Ακόμη και η τυχαιότητα, υπό αυτές τις προϋποθέσεις, δε σημαίνει κάτι ξένο από προϋπάρχουσες συνθήκες ή καταστάσεις. Η «τυχαιότητα» εδώ νοείται ως το παράδοξο και το πιθανοκρατικό, το χαοτικό και το ασύλληπτα ή άπειρα δημιουργικό και ελεύθερο. Μια «δημιουργική αρχή», με άπειρη δημιουργικότητα-πολυπλοκότητα, όπου η ιδιορρυθμία της είναι εξίσου άπειρη, αλλά ως εκ τούτου, γεννά απειρία μορφών.

Η κίνηση και η αλλαγή επομένως ακολουθούν έναν κανόνα, έναν «αλγόριθμο», λόγω της σύνδεσης με την αρχική κατάσταση και την άπειρη δημιουργική αρχή. Αν και φαινομενικά τυχαία, στην πραγματικότητα δεν είναι, γι’ αυτό και ο «αλγόριθμος». Παρόλα αυτά, ενέχει μεγάλο βαθμό ελευθερίας και εναλλακτικών κατευθύνσεων ή μορφολογικών εκδηλώσεων. Είναι ένα «πείραμα» σε εξέλιξη. Επομένως, αφού το σύμπαν είναι συνδεδεμένο ως προϊόν με αυτήν την αρχική κατάσταση-πληροφορία, δεν μπορεί παρά να διέπεται από μια «πνευματικότητα». Και από «προθετικότητα». Αυτό συνεπάγεται κάποιας μορφής «στόχους» και «σκοπούς» («ενδελέχεια).

Η προθετικότητα εκφράζεται μέσω της «Ανάγκης» και της «Δυνατότητας», αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασής τους, δε, είναι η εξέλιξη του σύμπαντος. Δυνατότητα είναι οι διαφορετικές μορφές, καταστάσεις, δυνάμεις, τάσεις που προϋπάρχουν εν δυνάμει σε έναν χώρο και χρόνο «φανταστικό». Έτσι ώστε να ικανοποιείται η «Ανάγκη» και, μέσω αυτών των δύο, η «προθετικότητα».

Η συμπαντική κίνηση αντανακλάται στη Γη και στη γήινη ζωή. Έτσι λοιπόν και η ίδια η ζωή, η βιολογία αλλά και η φύση γενικότερα, υπάρχουν, μεταλλάσσονται και εξελίσσονται στη βάση αυτών των δύο παραμέτρων ή κινητήριων δυνάμεων: της ανάγκης και της δυνατότητας. Η επιβίωση φαίνεται να διέπεται από αυτές τις δυνάμεις, αλλά και η αυτοοργάνωση της ύλης και των ζωντανών οργανισμών διευκολύνεται και στηρίζεται πάνω σε αυτές, όπως επίσης στη μεταξύ τους σχέση-αλληλεπίδραση. Έτσι η ολοένα σε ανώτερα επίπεδα εξέλιξη, δηλαδή η αναβαθμιζόμενη αυτοοργάνωση της ύλης από τις απλές οργανωτικές συσσωματώσεις έως την ανάδυση πνευματικών και συνειδησιακών μορφών-δομών ζωής, προωθείται από τη διανυσματική σχέση-λειτουργία αυτών των δύο θεμελιακών ή πρωταρχικών αρχών (ή, αλλιώς, νόμων, εντολών, πληροφοριών).

15/4/2016