ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

 

 

Από τον Νώντα Κούκα

I   Το πρόβλημα του εγκεφάλου μέσα στη λεκάνη

Μπορεί, άραγε, κανείς να είναι σίγουρος πως δεν είναι ένας εγκέφαλος μέσα σε μια λεκάνη, διασωληνωμένος έτσι ώστε να νομίζει ότι ζει στον πραγματικό κόσμο;

II   Το πρόβλημα του ακραίου ψυχολογικού αναγωγισμού

Πρόκειται για το παλαιό και κραταιό φιλοσοφικό δόγμα σχετικά με τον ακραίο υποκειμενικό (ψυχολογικό) ιδεαλισμό-σολιψισμό. Το γεγονός ότι αντιλαμβανόμαστε ανεξάρτητα, υλικά αντικείμενα σημαίνει υποχρεωτικά πως αυτά τα αντικείμενα υπάρχουν;

Πέρα από το ότι ο εξωτερικός κόσμος μπορεί να συνίσταται από δέσμες αισθητηριακών αντιλήψεων — όπως δίδασκε τότε ο επίσκοπος Μπέρκλεϊ — ή από την κατάρρευση της κυματοσυνάρτησης στην κβαντική θεωρία που πρεσβεύει τώρα η κλασική σχολή της Κοπεγχάγης (δηλαδή, χονδρικά, πως η εξωτερική πραγματικότητα είναι αποκύημα της συνείδησης), εμείς ας συμπληρώσουμε, επίσης: και αν απλά ονειρευόμαστε;

III   Το πρόβλημα της συνείδησης

Επειδή γύρω μου φαίνεται να υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι σαν εμένα, δικαιούμαι να είμαι σίγουρος πως διαθέτουν και αυτοί μυαλό σαν το δικό μου; Δεν μπορεί να είναι απλά γονιδιακά/μιμιδιακά αυτόματα που απλώς με αντιγράφουν; Και, επίσης, ακόμη κι εγώ ο ίδιος πώς μπορώ να γνωρίζω ότι πράγματι έχω συνείδηση; Δεν αποκλείεται απλώς και μόνο να το νομίζω,  επειδή όποτε αναρωτιέμαι,<έχω συνείδηση;>, απαντώ συγχρόνως:<έχω συνείδηση>. Είναι, δηλαδή, σαν να λέμε ότι έχουμε συνείδηση μόνο όταν αναρωτιόμαστε γι’ αυτήν — ποτέ άλλοτε.

IV    Και το πρόβλημα της ύπαρξης

Αφήσαμε τελευταίο το ύψιστα κρίσιμο ερώτημα: Πώς εγώ ο ίδιος γνωρίζω ότι πράγματι υπάρχω; Μήπως επειδή η ύπαρξή μου φαίνεται τόσο σίγουρη και αυταπόδεικτη, ώστε δεν μπορώ με κανένα τρόπο να την αμφισβητήσω σοβαρά;

Μα ακριβώς εκεί είναι το πρόβλημα. Το ότι είμαστε σίγουροι για κάτι, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πράγματι αλήθεια. Κοντολογίς, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πως ό,τι είναι σίγουρο με το δικό μας μυαλό  πράγματι αληθεύει.

Το καρτεσιανό κυκλικό επιχείρημα στα σημερινά αδιέξοδα της <κανονικής> επιστήμης

Ο Καρτέσιος, μέσα από τους Στοχασμούς, αποσκοπεί σε μια ασφαλή και στέρεη θεμελίωση της γνώσης. Με την περίφημη <μέθοδο της αμφιβολίας> του, συνοψίζει  την αδυσώπητη διατύπωση σκεπτικιστικών ερωτημάτων για όλες τις πεποιθήσεις του, μέχρις ότου εντοπίζει μία αλήθεια την οποία δεν μπορεί να αμφισβητήσει και, επομένως, θα ήταν δυνατόν πάνω σε αυτήν να θεμελιώσει όλη του τη γνώση: το γεγονός ότι υπήρχε (<Σκέπτομαι, άρα υπάρχω>).

Είδαμε όμως πόσα σκεπτικά ερωτήματα εγείρονται γύρω από τις έννοιες της ύπαρξης και της αλήθειας. Και στο κάτω-κάτω, στη φράση <σκέπτομαι, άρα υπάρχω> ποιός μιλάει; εγώ ή κάποιος άλλος; Διότι μπορεί να μη σκέφτομαι καθόλου και, ωστόσο, να μιλάω ακατάπαυστα μιμούμενος ή καθοδηγούμενος από κάποιον (εσω-)εξωτερικό υποβολέα.

Δυστυχώς, η σκέψη είναι ταυτισμένη με τη γλώσσα και ό,τι νομίζουμε πως γνωρίζουμε για τον εξωτερικό ή τον εσωτερικό μας κόσμο είναι φιλτραρισμένο από την απατηλή — πλην μαγευτική– γλωσσική(προτασιακή) σκέψη. Παράλληλα, ξέρουμε πια καλά ότι και η ίδια η διαδικασία της γνώσης διαμεσολαβείται καταλυτικά από τη γλωσσική σκέψη. Τηρουμένων των αναλογιών, πρόκειται για την ανάλογη παραπλανητική παρέμβαση της γλωσσικής σκέψης στο ερώτημα που απευθύνουμε στο εαυτό μας, αν έχουμε συνείδηση.

Φαίνεται τώρα ξεκάθαρα το πρόβλημα. Γι’ αυτό και η Φαινομενολογία διαχωρίζει τη γνώση, ως γλωσσική (εμπειρική) σκέψη, από τη σοφία, ως προ-γλωσσική (προ-εμπειρική) σκέψη, και προκρίνει ανυπερθέτως τη δεύτερη.

Σήμερα, όπως και τότε στην εποχή του Καρτέσιου, τόσο το ζήτημα της ύπαρξης όσο και το ζήτημα για το τι πραγματικά αληθεύει εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτά. Ο Καρτέσιος πίστεψε πως η θεμελίωση της αλήθειας μπορεί να εντοπιστεί σε αυτό που <σαφώς και διακριτώς συλλαμβάνουμε ως αλήθεια>. Διότι τέτοιες αντιλήψεις είναι εκείνες που η αλήθεια τους είναι τόσο αυταπόδεικτη και σίγουρη, ώστε ουδείς μπορεί να την προσβάλει σοβαρά.

Και πώς μπορούμε  να εμπιστευτούμε μια τόσο σίγουρη και προφανή αλήθεια; Μα με τη βοήθεια του Θεού, λέει ο Καρτέσιος, ο οποίος υπερθεματίζει στο ότι ένας καλός Θεός δεν θα μας επέτρεπε να εξαπατώμαστε συστηματικά γύρω από τις πιο βασικές και αυταπόδεικτες αλήθειες.

Ετσι λοιπόν δεν απομένει παρά η απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού. Αυτό ακριβώς κάνει και ο Καρτέσιος — κάθεται και καταστρώνει έναν φαύλο κυκλικό συλλογισμό:

1. Οι σαφείς και διακριτές ιδέες είναι αξιόπιστες επειδή τις εγγυάται ο Θεός. 

2. Γνωρίζουμε ότι ο Θεός υπάρχει επειδή έχουμε σαφή και διακριτή ιδέα ότι υπάρχει.

Προσέξτε τη λήψη ζητουμένου στην επιχειρηματολογία — υποθέτουμε στις προκείμενες  εκείνο ακριβώς που πρόκειται να αποδειχθεί στο συμπέρασμα  (εξ ου και η ονομασία της: φαύλη κυκλική επιχειρηματολογία).

Τώρα, κάντε την εξής αντικατάσταση: όπου υπάρχει η έννοια-λέξη Θεός, βάλτε τον όρο-έννοια <παραδοσιακή/κανονική επιστήμη>. Θα καταλάβετε αμέσως το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ο <κανονικός-θετικιστικός επιστημονισμός>: δουλεύει ακόμη σχεδόν καρτεσιανά — με φαύλη κυκλική συμπεριφορά , και σαν ένας <σύγχρονος> ουροβόρος όφις τρώει τις ίδιες τις σάρκες  του. Φανταστείτε τι είχει (και ακόμη έχει)  να αντιμετωπίσει η πραγματικά σύγχρονη  και επαναστατική επιστήμη…

Βέβαια το ενθαρρυντικό είναι πως η σύχρονη θεωρητική φυσική, όπως και η κοσμολογία, δεν ορρωδούν προ ουδενός!..

28 / 06 / 2017

 

 

Advertisements

Posted on Ιουνίου 28, 2017, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: