Το Δύσκολο Πρόβλημα: Ψυχολογία

Από τον Νώντα Κούκα

Η ψευδής προκείμενη 

Η πρόταση <Βλέπω σημαίνει πιστεύω> είναι, κατά βάση, ένα συμπιεσμένο λογικό επιχείρημα modus ponens (τρόπος κατάφασης), που έχει την εξής μορφή:

Εάν P, τότε Q                                  Εάν βλέπω, τότε πιστεύω

P                       ή                                Βλέπω

Αρα, Q                                            Αρα, πιστεύω

Καθώς φαίνεται, ο παραπάνω τύπος είναι έγκυρος και δεν έχει κανένα πρόβλημα. Αντιθέτως, το ελάττωμα που καθιστά εσφαλμένη αυτήν την επιχειρηματολογία έγκειται στο περιεχόμενο της πρώτης προκείμενης <Εάν βλέπω, τότε πιστεύω>, η οποία είναι απλά ψευδής. Και θα εξηγήσουμε το γιατί.

Η πρόταση, Βλέπω (κάτι), είναι περιγραφική — περιγράφει δηλαδή μια αντικειμενική κατάσταση της οπτικής (αισθητηριακής) μου αντίληψης. Ενώ, αντίθετα, η πρόταση, Πιστεύω (σε κάτι), είναι ουσιαστικά ηθική πρόταση — αφορά δηλαδή σε έκφραση αισθήματος. Πρόκειται για μια ηθική κρίση. Και βέβαια, από ηθικές κρίσεις/προτάσεις δεν περνά κανείς σε προτάσεις για πράγματα. Την ίδια άποψη είχε και ο εμπειριστής φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουμ (D. Hume), όταν διατύπωνε ότι το <θα έπρεπε> δεν μπορείς να το εκταμιεύεις με λογικό συμπερασμό από το <είναι>. Επομένως, είναι σαν να λέμε πως από πραγματικά γεγονότα δεν οδηγείται κανείς σε συμπεράσματα για την ηθική συμπεριφορά (και το αντίστροφο).

Οι υλικές ψευδο-προτάσεις

Αλλά και από τη σκοπιά της γλωσσοανάλυσης, η φράση, Βλέπω σημαίνει πιστεύω, συνιστά μια ψευδο-φράση η οποία, αν ακολουθήσουμε την ταξινόμηση του βιενέζου λογικο-θετικιστή φιλόσοφου Ρούντολφ Κάρναπ (R. Carnap), ανήκει στον υλικό (περιεχοντικό) τρόπο λόγου. Ο Κάρναπ κάνει διάκριση ανάμεσα σε τυπικό τρόπο λόγου και σε υλικό/περιεχοντικό. Για παράδειγμα, η έκφραση, Βλέπω σημαίνει παρατηρώ, δεν έχει κανένα πρόβλημα: είναι φανερά εμπειρική, πρόκειται για μια <πραγματική φράση αντικειμένου> (μια περιγραφή αντικειμενικής διαδικαστικής κατάστασης) —  περιγραφή δηλαδή ενός εξωγλωσσικού αντικειμένου/κατάστασης.

Τώρα, η έκφραση, Η λέξη <βλέπω> σημαίνει μια λέξη<πίστης>, είναι μια φράση για λέξη (μια <συντακτική φράση>), η οποία επίσης δεν έχει πρόβλημα. Ομως, η φράση, Βλέπω σημαίνει πιστεύω, έχει πρόβλημα διότι είναι αμφίλογη: μοιάζει με την πρώτη στη μορφή και με τη δεύτερη στο περιεχόμενο. Είναι μια ψευδο-πρόταση αντικειμένου/κατάστασης και, επειδή είναι πραγματικά συντακτική, πρέπει να μεταφραστεί στη δεύτερη.

Ο Κάρναπ λοιπόν κάνει διάκριση ανάμεσα σε τυπικό τρόπο λόγου και σε υλικό (περιεχοντικό) τρόπο — οι συντακτικές φράσεις ανήκουν στον τυπικό, ενώ οι ψευδο-προτάσεις αντικειμένων στον υλικό τρόπο. Οπότε, κάθε πρόταση με νόημα είναι είτε πραγματική φράση αντικειμένου, που ανήκει σε μια από τις φυσικές επιστήμες, είτε συντακτική φράση, που ανήκει στη λογική και τα μαθηματικά.

Η Πρόγνωση

Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε το εξής: η σύναψη και η συρραφή πολλών ή, τουλάχιστον, ικανών (επαρκών) υλικών ψευδο-προτάσεων συγκροτούν τη <σφαίρα> της ψυχολογίας, κριτήριο αναφοράς της οποίας αναδεικνύεται ο καθαρός υποκειμενικός ιδεαλισμός του <τώρα> και του <εγώ>. Συνεπώς, η απάντηση του Κάρναπ στην αμφιθυμία του Αϊνστάιν για τον εξοβελισμό του τώρα, από την ίδια του τη θεωρία, είναι άκρως εμπνευσμένη: μόνο μια κατάλληλη ψυχολογική θεωρία θα μπορούσε, κατά βάση, να ερμηνεύει την αδήριτη κοινωνιολογία (λέγε με ιδεολογία) που παράγουν παγκόσμιες ψευδοπροτάσεις του τύπου <Βλέπω σημαίνει πιστεύω ή Πιστεύω ό,τι βλέπω>

Παρεμπιπτόντως, ο λογικός θετικισμός, μολονότι <θετικισμός>, παρήγαγε μια καλώς εννοούμενη φιλοσοφική μεταφυσική. Γι’ αυτό, δεν πρέπει να θεωρείται ότι έχει τελευτήσει οριστικά. Μάλλον ανεστάλη,  λόγω συγκεκριμένων ιστορικών περιορισμών, και θα επανέλθει δριμύτερος.

18 / 06 / 2017

 

 

 

Advertisements

Posted on Ιουνίου 18, 2017, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: