Η «πραγματικότητα» της ιδιωτικής (ψευδούς) συνείδησης

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Στο βαθμό που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τη φύση μέσω εικόνων (με τη διαμεσολάβηση του ματιού-οπτικού νεύρου και την αποκωδικοποίηση του εγκεφάλου), τότε υπάρχει απώλεια στην πρόσληψη της πραγματικότητας. Αυτό που αντιλαμβανόμαστε απέχει, λίγο ή πολύ, από τη γνήσια πραγματικότητα. Αυτό μας λέει πολλά για την εγκυρότητα της κυρίαρχης (τυπικής) επιστήμης και γνώσης. Και είναι εσφαλμένη η αντίληψή μας και η γνωστική ικανότητά μας, γιατί «κατοικεί» σε μια παραμορφωτική προβολή της πραγματικότητας  (ζει σε μια «εικονική» πραγματικότητα). Συνεπώς, αυτό που προσλαμβάνει από το περιβάλλον και επεξεργάζεται η αντίληψή και στη συνέχεια οι γνωστικές λειτουργίες του νου, είναι κάτι μερικό, περιορισμένο, κατακερματισμένο – και άρα ψευδαισθησιακό. Ακόμα και τα πιο εξελιγμένα επιστημονικά όργανα παρατήρησης και οι αντίστοιχες πειραματικές διατάξεις, μας δίνουν μια διαμεσολαβημένη εικονική – και κατά κανόνα φευγαλέα (πχ. στον μικρόκοσμο) – πραγματικότητα. Μόνο οι ρηξικέλευθες και αναβαθμισμένες νοητικές και λογικές-αφαιρετικές συλλήψεις μπορούν και μας δίνουν μια αναπαράσταση της πραγματικότητας πιο πιστή, η οποία εντούτοις υπερβαίνει την αντίληψή μας, τις αισθήσεις μας, και ταυτόχρονα αντιβαίνει στην κοινή λογική. Ούτε αυτό όμως αρκεί: είναι αναγκαία η θεωρητική κα φιλοσοφική ερμηνεία αυτών των αναπαραστάσεων και των πειραματικών πορισμάτων.

Από την άλλη, η ατομική συνείδηση του παρατηρητή, αγκυρώνεται σε αυτήν την ψευδή πραγματικότητα, αφού πρόκειται για μια προβολική εικόνα στον οικείο (τρισδιάστατο) μας χώρο μιας άλλης, υπέρτερης (πραγματικής) πραγματικότητας. Και την οποία δεν μπορούμε να προσλάβουμε με τις αισθήσεις μας.   Αυτό συνεπάγεται ότι και η συνείδησή μας είναι εξίσου ψευδής, εικονική. Προκύπτει όμως έτσι το ερώτημα: αν το «αντικείμενο» δεν είναι γνήσιο (είναι στρεβλωμένη προβολική εικόνα) τότε πώς μπορεί η συνείδηση και το υποκείμενο (ή ο εαυτός) να είναι γνήσια; Όμως τόσο ο φυσικός κόσμος (πραγματικότητα) όσο και η ατομική συνείδηση ενέχει την κβαντική διάσταση, ενώ πραγματικότητα και συνείδηση αλληλεπιδρούν ακαριαία. Ποια λοιπόν μυστηριώδης κοσμική συνθήκη-διαδικασία οδήγησε σε αυτήν την κβαντική εμπλοκή δύο «κβαντωμένων» καταστάσεων (συνείδηση – σύμπαν), που όμως είναι στρεβλωμένες και μη-γνήσιες;

Ο άνθρωπος φαίνεται να είναι «καταδικασμένος» σε μια κοσμική «κόλαση», «προγραμματισμένος» να συντονίζεται (συμβιβάζεται-συμμορφώνεται)  με μια χαλκευμένη «πραγματικότητα» την οποία παρατηρεί η ιδιωτική συνείδησή του και αποκωδικοποιεί η ατελής αντίληψή του. Σε αυτήν την έκπτωση της πραγματικότητας συμβάλει καθοριστικά και αθροιστικά ο εξουσιαστικός-ταξικός – άρα στρεβλός – πολιτισμός που καλλιεργεί ένα θωρακισμένο και ανταγωνιστικό εγώ, στο βαθμό που με τις συλλογικές προλήψεις και προκαταλήψεις το νοηματοδοτεί και το καθοδηγεί. Έτσι το υποκείμενο δεν μπορεί να «ανοιχτεί» μέσα στη γνήσια μέθεξη με τον άλλο, με το όλον, με την (οικουμενική) κοινότητα των ανθρώπων. Αντίθετα, την ακυρώνει και τη στρεβλώνει, προσπαθώντας να προσαρμοστεί και να την ελέγξει, προς ίδιον όφελος. Αυτή η συνθήκη επεκτείνεται στο επίπεδο της σκέψης και της ψυχολογίας του ατόμου. Ο ανθρώπινος νους δεν κατανοεί το όλον (και τον άλλο), αλλά εκλαμβάνει την πραγματικότητα μέσω θρυμματισμένων εικόνων, μέσω διαχωρισμένων, ξεχωριστών, ατομικών «οντοτήτων». Αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ξέχωρα από τη φύση, τα διάφορα είδη να ανταγωνίζονται για την επιβίωση και για την κυριαρχία στον χώρο, την αντίθεση ζωής και φθοράς-θανάτου. Με συνέπεια τον ανταγωνισμό για κυριαρχία, την προκατάληψη και την πλάνη της «αληθινής» πραγματικότητας, τις νευρώσεις και ψυχώσεις, ως στοιχεία της καθημερινής ζωής.

Τα λάθη είναι στην ημερήσια διάταξη στη ζωή του ανθρώπου. Η ιδεολογία-ιδεοληψία συνιστά την εξαπάτηση της συνείδησης, άρα όλα εκλαμβάνονται στρεβλά και οι κρίσεις και οι αποφάσεις μας είναι πλάνες. Με άλλα λόγια, πρόκειται για βολικές αυταπάτες που μας ναρκώνουν, ώστε να αποφεύγουμε τη σκληρή πραγματικότητα και τις οδύνες που αυτή προκαλεί και να έχουμε ψευδαισθήσεις ηδονής-ευτυχίας. Το ασυνείδητο, που έχει να κάνει με την πραγματική πραγματικότητα, με μια κατάσταση που μας συνδέει με την κοσμική υπόστασή μας, καθορίζει τις πράξεις και τις σκέψεις μας. Κι αυτό όμως είναι στρεβλό και μπερδεμένο από τα συμπλέγματά μας, από το τις ιδεολογικές παραμορφώσεις της εικονικής-συμβολικής πραγματικότητας, μέσα στην οποία επιβιώνουμε και τη μόνη που βιώνουμε.

Η πεπερασμένη-ατελής ιδιωτική συνείδηση χρειάζεται κανόνες και νόμους. Αλλιώς δεν μπορεί να λειτουργήσει. Δεν μπορεί να αυτοοργανωθεί και να δει τον εαυτό της, δεν μπορεί να δημιουργήσει όσμωση και μέθεξη με άλλες συνειδήσεις. Λειτουργεί σαν προγραμματισμένο αυτόματο, σαν ζόμπι. Οι άνθρωποι κάνουν τις καθημερινές τους ρουτίνες χωρίς να αναρωτιούνται γι’ αυτές. Οι ματαιώσεις του πολιτισμού, απωθούνται και θάβονται περίτεχνα, είναι η αλήθεια. Η τόση εξέλιξη του, τεχνικού κυρίως, πολιτισμού προκαλεί μεν τον θαυμασμό, αλλά δεν ευοδώθηκαν οι ελπίδες-προσδοκίες των ανθρώπων για ευτυχία. Μάλλον χειρότερα έγιναν τα πράγματα από την τεχνολογία και τον σύγχρονο τρόπο ζωής, τουλάχιστον κατά τον Φρόυντ: πιο πολύπλοκη και αγχογόνα καθημερινότητα, αποξένωση στις ανθρώπινες σχέσεις, επιβολή ταχύτερων και πιεστικών ρυθμών, φετιχοποίηση του κυνηγιού για χρήμα, επιτυχία, δόξα, παράταση της ζωής αλλά και της δυσφορίας-δυστυχίας. Η άμυνα του ανθρώπου απέναντι σε αυτήν την κατάσταση κατευθύνθηκε στην εξάρτηση από την τεχνολογία: ξεχνιέται και αποβλακώνεται από τη μαγεία της εικόνας και των γκάτζετς, εγκαταλείποντας σημαντικές εγκεφαλικές λειτουργίες στα χέρια των αυτοματισμών και των υπολογιστών.

Πρόκειται δηλαδή για έναν φαύλο κύκλο: η οικονομία απογειώνει την τεχνολογική εξέλιξη για να ικανοποιηθούν οι ανθρώπινες ανάγκες και ορμές για ηδονή κι ευτυχία – αλλά η διάψευση των διακηρύξεων του πολιτισμού οδηγεί στην απογοήτευση-ματαίωση. Τότε ενεργοποιείται ένας μηχανισμός άμυνας που δεν είναι παρά η ολοένα και βαθύτερη εξάρτηση από την τεχνολογία – ως τάση φυγής και απομόνωσης (αποξένωση). Αυτό όμως επιτείνει την έλλειψη ευτυχίας και το αίσθημα ματαίωσης, την ανασφάλεια και το άγχος, την καταφυγή στον ανορθολογισμό και στις αυταπάτες του νιου έιτζ – αλλά και στην ανάκαμψη-επάνοδο του φασισμού.

Πώς όμως, από την άλλη, υπάρχουν και νοήμονες συνειδήσεις που υπερβαίνουν αυτούς τους περιορισμούς; Η πραγματικότητα είναι τελικά τόσο περίπλοκη και σύνθετη, που εμπεριέχει πάμπολλες, ίσως άπειρες, πιθανές και εν δυνάμει καταστάσεις και εκδοχές, ως άπειρη πράξη και πληροφορία που ενίοτε εκδηλώνεται-πραγματώνεται με πεπερασμένες μορφές-δομές. Έτσι υπάρχουν συνειδήσεις με ανώτερη πληροφορία, ποιοτικά και ποσοτικά, με οξύτερη διαίσθηση, φαντασία και έμπνευση – τελικά με ακραίως διεισδυτική ματιά που φανερώνει πολλές αθέατες πλευρές της πραγματικότητας που μας περιβάλλει. Εδώ βέβαια δεν υπαινισσόμαστε κάποια ιδεολογική-αξιολογική κρίση, στο βαθμό που αυτές οι συνειδήσεις προέκυψαν μέσα από την τυχαιότητα και την πιθανοκρατία του σύμπαντος και της ζωής. Πρόκειται απλά για πιο ευαίσθητους δέκτες στην πληροφορία και στην κατανόηση της πραγματικότητας.

Έτσι η αναβαθμισμένη συνείδηση συνδέει το υποκείμενο με μια πιο σφαιρική-ολιστική οπτική και θέαση της πραγματικότητας. Ενώ, η ατελής, και πεπερασμένη ιδιωτική συνείδηση, με την περιορισμένη και απατηλή υποκειμενική αντίληψη, εγκλωβίζεται σε μια ιδεολογική-ψυχολογική παραμόρφωση: στην επίμονη ψευδαίσθηση αλήθειας για μια αντεστραμμένη και συστραμμένη πραγματικότητα.

2/4/2017

Advertisements

Posted on Απρίλιος 2, 2017, in REFLECTIONS. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: