Η Βαρύτητα, η Γλωσσόσφαιρα και ο διευρυμένος χωροχρόνος

Από τον Νώντα Κούκα

Και ιδέες καίριες και γεμάτες νόημα…συλλαμβάνονται εκεί όπου τα ρεύματα λοξοδρομούν και χάνουν τη σημασία της πράξης.

Σαίξπηρ

Δύο πράγματα στο σύμπαν δεν εμπιστευόμαστε: τη βαρύτητα στον ουρανό και τη γλώσσα στη γη. Και αμέσως τώρα θα εξηγήσουμε γιατί.

Η βαρύτητα

Η βαρύτητα είναι τόσο ασθενής δύναμη που φαντάζει σχεδόν απατηλή. Ένα παράδειγμα: το μήλο στη μηλιά. Όσο αυτό είναι ακόμη άγουρο κρατιέται κολλημένο γερά πάνω στο κλαδί του. Όταν όμως αργότερα θα ωριμάσει, ξεκολλάει και πέφτει στη γη. Αλλά η δύναμη που τράβηξε το μήλο στο έδαφος (η βαρύτητα) είναι δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων φορές πιο ασθενής από τη δύναμη που το συγκρατούσε πάνω στο κλαδί του (την ηλεκτρομαγνητική).

Ένα ακόμη παράδειγμα που δείχνει καθαρά τούτο το εντυπωσιακό φαινόμενο είναι ένας κοινός μαγνήτης. Αυτός μπορεί να μετακινήσει κατά πολλά εκατοστόμετρα ένα καρφί, απλά και μόνο χάρη στη μαγνητική δύναμη. Απεναντίας, αν και ολόκληρη η Γη, με την κολοσσιαία μάζα της, ασκεί ισχυρή έλξη χάρη στην οποία δεν αιωρούμαστε, είναι ωστόσο ανίκανη να εμποδίσει το καρφί να προσελκυστεί ακαταμάχητα από τον ασήμαντο μαγνήτη και να κολλήσει τελικά επάνω του.

Όσο παράξενο και αν φαίνεται, αυτή η διαφορά ανάμεσα στη βαρύτητα και στις υπόλοιπες τρεις (3) δυνάμεις του Σύμπαντος (ηλεκτρομαγνητική, ισχυρή και ασθενής πυρηνική) συνιστά ένα από τα βαθύτερα μυστήρια της σύγχρονης φυσικής. Και οδηγεί σε αβυσσαλέα ερωτήματα που αφορούν σε ολόκληρο τον χωροχρόνο – ιδίως στον αριθμό των πιθανών διαστάσεων του σύμπαντος και, φυσικά, στην προέλευσή του πριν από το Big Bang.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό: η βαρύτητα επιδρά στην πάροδο του χρόνου. Οι Λόρεντζ (Lorenz) και Αϊνστάιν (Einstein) κατέδειξαν πράγματι ένα φαινόμενο που έκανε τους φυσικούς της εποχής τους να τα χάσουν (και το οποίο εξακολουθεί σήμερα να μας αφήνει κατάπληκτους): όταν η ταχύτητα ενός αντικειμένου – και άρα η δυναμική του ως προς τη βαρύτητα  – αυξάνει, ο ίδιος ο χρόνος επιβραδύνεται.

Εάν όμως παραδεχόμαστε πως σε κβαντικό περιβάλλον η ταχύτητα των πραγμάτων μπορεί να ξεπεράσει το απαγορευμένο κατώφλι φωτός, τότε η κατεύθυνση του χρόνου γίνεται φανταστική. Πράγμα που αναπόφευκτα μεταβάλλει το ίχνος1  και οδηγεί στην πιθανότητα διακύμανσης. Όλα λοιπόν αυτά είναι τόσο μυστήρια όσο και εντυπωσιακά γιατί αλλάζουν ριζικά τις κοινότοπες αντιλήψεις μας για το χωροχρόνο και τη βαρύτητα.

1[Στον κόσμο μας ο χρόνος είναι «σταθερός» επειδή το ίχνος της μετρικής γράφεται «+ + + -» («λορεντζιανό» ίχνος: τρία πρόσημα «συν» για τις συντεταγμένες του χώρου και ένα «πλην» για τον χρόνο). Όταν όμως η μετρική διακυμαίνεται, το εν λόγω ίχνος γίνεται: + + + ± : το πρόσημο «πλην» του χρόνου προστίθεται στο «συν» του χώρου»: ο χώρος και ο χρόνος αναμειγνύονται. (Το λορεντζιανό ίχνος ανακατεύεται με το ευκλείδειο.)]

Η γλώσσα

Η γλώσσα συνιστά ένα φαινόμενο πολύπλοκο, πολυδαίδαλο και πολυσήμαντο, ώστε να θεωρείται λογικά αδύνατο η πλήρης αποκάλυψή του στον άνθρωπο, έστω και κάποτε.

Αφού τελικά η ίδια η νόηση εκδηλώνεται μέσω της γλώσσας, τότε άνετα μπορούμε να ισχυριστούμε πως η περιβόητη «Σκέψη» είναι η Πληροφορία και το γλωσσικό φαινόμενο είναι η εκδήλωση του περιεχομένου της στο χωροχρόνο. Έτσι, μιλώντας πια για το γλωσσικό φαινόμενο εννοούμε τόσο την υλιστική του συμπεριφορά (τη συνηθισμένη ομιλία, τα νεύματα, τις χειρονομίες και εν γένει τη «γλώσσα του σώματος») όσο και την «αόρατη» ενέργειά του: το «γλωσσικό σύστημα» του Σωσύρ (Saussure) και η «γλωσσική ικανότητα» (linguistic competence) του Τσόμσκι (Chomsky). Και η εξωτερική της λοιπόν πλευρά και η εσωτερική της στο σύνολό της δεν είναι παρά μια μεταβαλλόμενη ποσότητα, δηλαδή μια εντροπία. Και μάλιστα μια εντροπία της σκέψης. Η νόηση εν τέλει είναι ο επιμερισμός της πληροφορίας (σκέψης), ως κοινής λογικής, όταν σπάει η συμμετρία της και διοχετεύεται ως γλωσσική ενέργεια στον χωροχρόνο.

Έτσι λοιπόν και στο γλωσσικό σύμπαν, κατ’ αναλογία με το οικείο (κοσμολογικό) σύμπαν μας (τρεις συν μία διαστάσεις: μήκος, πλάτος, ύψος + χρόνος = χωρόχρονος), οι κυρίαρχες διαστάσεις είναι  3 + 1: σημαίνον, σημαινόμενο, αναφορά + νόημα (= γλωσσόσφαιρα). Αλλά όπως συμβαίνει και με τον χρόνο σε σχέση με τον χωροχρόνο, έτσι και στη γλωσσόσφαιρα τα ανθρώπινα υποκείμενα μπορούν μεν και ορίζουν τις τρεις πρώτες διαστάσεις, δεν μπορούν όμως να βγουν έξω και να οροθετήσουν την τέταρτη διάσταση, το νόημα. Απλούστερα να το πούμε, το ανθρώπινο υποκείμενο βρίσκεται ακαριαία εμβαπτισμένο τόσο στον χρόνο όσο και στο νόημα. Έτσι λοιπόν ισχύει και στη γλωσσόσφαιρα η ίδια μετρική του ίχνους: «+ + + -».

Ιδεολογία και Ιστορία

Αλλά τι επέχει θέση απατηλής βαρύτητας του σύμπαντος στη γλωσσόσφαιρα; Σίγουρα ό,τι ονομάζουμε ιδεολογία. Αυτή, αν και στην ουσία της είναι αφάνταστα πιο ασθενής από τη Λογική, τη Φαντασία και το Συναίσθημα, ασκεί ωστόσο κολοσσιαία έλξη στο ανθρώπινο υποκείμενο, έτσι ώστε αυτό να μην διαλύεται στα εξ ων συντίθεται. Είναι λοιπόν η αέναη, διαχρονική αποκατάσταση της τιμής της εντροπίας (που εμείς έχουμε ονομάσει γλωσσικό φαινόμενο) στη σκέψη (-νόηση) που συγκροτεί και συγκρατεί το ανθρώπινο σύμπαν και τον ίδιο τον άνθρωπο φυσικά.

Αλλά και εδώ μπορούμε να παρατηρήσουμε ένα φαινόμενο ανάλογο με εκείνο της ταχύτητας ενός αντικειμένου και τη βαρύτητα. Εάν η ταχύτητα της ιστορικότητας ενός τμήματος της ανθρωπότητας (του ιστορικού χρόνου) αυξάνει σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, τότε αυξάνει και η (κοινωνική) δυναμική του ως προς την ιδεολογία. Και τότε ακριβώς έχουμε επιβράδυνση του νοήματος – και άρα κατάρρευση της κυματοσυνάρτησης της ίδιας της γνήσιας κοινωνικής συνείδησης (δηλαδή, απλούστερα να το πούμε, η απρόσκοπτη εμφάνισή της). Και ακόμη πιο πέρα, εάν παραδεχτούμε πως σε αταξικό περιβάλλον η ταχύτητα των ανθρώπινων κοινωνιών ξεπερνάει το απαγορευμένο κατώφλι της (ταξικής) ιστορίας, τότε η κατεύθυνση του νοήματος γίνεται φανταστική. Πράγμα που αναπόφευκτα μεταβάλλει το ίχνος και οδηγεί στην πιθανότητα της διακύμανσης: + + + ± . Και σε συνθήκη διακύμανσης, καθώς το νόημα ρευστοποιείται, προκύπτει κραταιά και συμπαγής η κοινωνική συνείδηση και η θεωρία της.

Επιμύθιο

Όπως η βαρύτητα κάμπτει τον χώρο και τον χρόνο με αποτέλεσμα την καμπύλωση του χωροχρόνου, έτσι και η ιδεολογία κάμπτει τη γλώσσα και το νόημα με αποτέλεσμα την καμπύλωση της ανθρώπινης ιστορίας – και άρα της κοινωνικής συνείδησης της ανθρωπότητας.

23 / 03 / 2017

Advertisements

Posted on Μαρτίου 22, 2017, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: