Τραμπ-(ουκ)ισμός, το «ανώτερο» στάδιο του καπιταλισμού;

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Διαβάζοντας το κρίσιμο (ως προς τη στάση-οπτική για τη συγκυρία) κείμενο του Θανάση Χαλκιά στο παρόν μπλογκ, θεωρώ καίρια τη θέση του για τα πολλά πρόσωπα της παγκοσμιοποίσης, η οποία φαίνεται να προτιμά τελευταία το «μοντελάκι» Τραμπ: εθνικιστικό-πατριωτικό προφίλ με μπόλικο ρατσισμό και φαλλοκρατικά στερεότυπα, άκρατος φιλελευθερισμός και επιθετική-ασύδοτη επέκταση του κεφαλαίου, χωρίς περιβαλλοντικούς, πολιτισμικούς ή ηθικούς φραγμούς (όπως στην περίπτωση των πετρελαιαγωγών σε περιοχές ινδιάνων), απειλητική-επιθετική (προς το παρόν, μόνο ρητορική) εξωτερική πολιτική, προστατευτισμός και κλείσιμο συνόρων (πρώτα και κύρια για τους ανθρώπους).

Το μοντέλο Τραμπ υποστηρίζεται και από άλλους πολιτικούς και κόμματα στη Δύση, με ορισμένες παραλλαγές που δεν αλλάζουν την ουσία. Μια τέτοια εξέλιξη μας δείχνει ότι η «παγκοσμιοποίηση» μπορεί να συντελεστεί με ποικίλους τρόπους. Ο Τραμπ υποστηρίχθηκε ή έστω σχολιάστηκε θετικά (έμμεσα και άμεσα) από διάφορους αριστερούς ή αντιεξουσιαστές, ως μια αλλαγή πολιτικής που εκφράζει τα «κυνηγημένα από το κεφάλαιο» λαϊκά στρώματα και που θα λειτουργήσει ως «ανάχωμα στην παγκοσμιοποίηση» και στην «ομογενοποίηση» λαών και πολιτισμών (κάτι πολύ κακό, σύμφωνα με τον δεξιό και αριστερό εθνοπατριωτισμό). Η αιτιολόγηση έγκειται στο ότι τώρα οι ΗΠΑ θα περιοριστούν στα του οίκου τους, και δεν θα ανακατεύονται στις υποθέσεις άλλων χωρών – κάνοντας π.χ. επεμβάσεις. Η στάση όμως αυτή είναι άκρως προβληματική και αποδεικνύει βασικά ότι υπάρχει σύγχυση σχετικά με τον όρο παγκοσμιοποίηση.

Η παγκοσμιοποίηση όμως έχει πλέον εδραιωθεί και η όποια φαινομενική αλλαγή στην πολιτική ή/και στην οικονομία δεν αλλάζει το δομικό υπόβαθρο που στηρίζει την παγκόσμια αλληλεξάρτηση και κίνηση κεφαλαίου (κυρίως με τη μορφή του άυλου χρήματος και της τεχνολογικής καινοτομίας). Ο καπιταλισμός ως συμβολική λειτουργία και ως οικονομικό σύστημα κυριαρχεί παγκόσμια. Αυτό δεν μπορεί να αναιρεθεί και να ακυρωθεί από τη η δεδομένη πολιτική εξέλιξη στις ΗΠΑ. Κατά συνέπεια, δεν έχουμε φρενάρισμα της παγκοσμιοποίησης αλλά αλλαγή στη μορφή, στη φαινομενικότητά της. Δηλαδή ανασυγκρότηση της αστικής τάξης και της οικονομίας στη βάση του έθνους-κράτους, επανασχεδιασμό στην επέκταση του κεφαλαίου, νέες συμμαχίες και οικονομικές σχέσεις-αλληλεξαρτήσεις, νέες ζώνες εκμετάλλευσης και επιρροής, νέες διενέξεις και συρράξεις. Το νέο ιδεολογικό πρόσωπο της παγκοσμιοποίσης και του καπιταλισμού φαίνεται να είναι ο εθνικισμός και η ακροδεξιά, ο ρατσισμός και, στο αποκορύφωμα αυτής της εξέλιξης, ο φασισμός-ναζισμός. Η επαναδιαπραγμάτευση της κυριαρχίας μεταξύ των εθνικών τάξεων, πιθανότατα με πολεμικούς όρους και νέες συγκρούσεις-συρράξεις, είναι επί θύραις. Οι εξελίξεις σε Ηνωμένο Βασίλειο και κυρίως στις ΗΠΑ, οι οποίες πάντα ήταν ο πρόδρομος και σηματοδότης για τις κατευθύνσεις και τις στρατηγικές του καπιταλισμού, αποδεικνύουν ότι πρόκειται για κομβικές αλλαγές που προωθεί το κεφάλαιο στη σημερινή συγκυρία.

Το δεύτερο σημαντικό σημείο στο κείμενο του Χ.Θ. είναι το ζήτημα της Ευρώπης, συγκεκριμένα ότι η Ε και η ΕΕ παραμένουν ο μόνος χώρος αντίστασης στην άνοδο του εθνικισμού-απομονωτισμού, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την υπέρβαση του έθνους-κράτους και την προοπτική μιας ευρύτερης και βαθύτερης ενότητας, οικονομικής και πολιτικής. Αντίστοιχη συλλογιστική βρίσκουμε στην ομιλία του Κορνήλιου Καστοριάδη στο Forum 2000, με τίτλο «Παγκόσμια δημοκρατική αναγέννηση ή κάποια εφιαλτική ουτοπία», όπου, αν και κάνει κριτική στην αποικιακό παρελθόν και στην τωρινή οικονομίστικη συγκρότηση της Ευρώπης, εντούτοις υποστηρίζει ότι είναι ο χώρος στον οποίο παρατηρείται σταθερά από τον 12ο αιώνα μια ιστορική προσπάθεια για διεύρυνση και εμβάθυνση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Αυτή είναι εξάλλου, όπως λέει, η βασική αντινομία της δύσης.

Υποστηρίζει ακόμη ότι ο καπιταλισμός δε συνάδει με τη δημοκρατία και ότι μπορεί να ευδοκιμήσει κάτω από οποιοδήποτε πολιτειακό καθεστώς. Αντίθετα η δημοκρατία, η ελευθερία, οι κοινωνικές αξίες και τα δικαιώματα είναι προϊόντα κοινωνικών αγώνων. Η αμφισβήτηση λοιπόν του καπιταλισμού γεννήθηκε στην ίδια τη μήτρα του, λόγω των αντιφάσεων-αντινομιών, μέσα από την ανάδυση ριζοσπαστικών ιδεών που προέκυψαν κατά την άνοδο της αστικής τάξης, στην επαναστατική της φάση, και του εργατικού και σοσιαλιστικού κινήματος, ως απάντηση στην αντιδραστική της φάση. Η δε ενοποίηση (στον ευρωπαϊκό χώρο) και εξάπλωση της δύσης, αφορά βασικά στην οικονομία (οικονομισμός) και στην τεχνολογία, και όχι σε εξάπλωση των πρωτοποριακών-επαναστατικών ιδεών και προοδευτικών-δημοκρατικών πολιτιστικών αξιών της. Μάλιστα η αποικιοκρατία στηρίχτηκε στην πλήρη υποταγή ή και εξολόθρευση ολόκληρων λαών. Με άλλα λόγια, οι λαοί των χωρών της Ανατολής, της Ασίας ή της Αφρικής δεν άλλαξαν ουσιαστικά τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής τους, με εξαίρεση καταναλωτικές συμπεριφορές (καταναλωτισμός).

Ερχόμενοι τώρα στον ρόλο της σύγχρονης Ευρώπης, βλέπουμε ότι συνιστά παράλληλα έναν χώρο όπου αναπτύχθηκε η (ενίοτε επαναστατική) αντίσταση στην ασυδοσία του κεφαλαίου. Εξάλλου, αν είμαστε σε θέση να αποστασιοποιηθούμε από τον δογματισμό και τις στερεοτυπικές ιδέες, θα διαπιστώσουμε ότι και η σημερινή πολιτική της ΕΕ αποτελεί προσπάθεια εξορθολογισμού και πολιτικού ελέγχου της «ενστικτώδους» και «ανορθολογικής» καπιταλιστικής «ανάπτυξης». Η οικονομική ενοποίηση είναι μια τέτοια πολιτική διαδικασία, με στόχο την εξίσωση, την ισόρροπη ανάπτυξη και την σε υγιείς βάσεις αλληλεξάρτηση των οικονομιών. Ιδιαίτερα δε η πολιτική ενοποίηση, την οποία αντιπαλεύουν οι καπιταλιστές και οι εθνικιστικές-ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις, αν επιτευχθεί, θα οδηγήσει σε μια νέα κατάσταση πραγμάτων, ανοίγοντας νέες προοπτικές για την υπέρβαση του υπάρχοντος (του ασύδοτου, επιθετικού καπιταλισμού, με τη μορφή του νεοφιλελευθερισμού).

Το «παράδοξο» είναι το κλείσιμο του ματιού στον Τραμπ, από τη λαϊκίστικη-πατριωτική αριστερά – και όχι μόνο. Όπως επίσης η εναντίωσή της συλλήβδην στις πολιτικές της ΕΕ και στη λιτότητα , σε κοινή γραμμή με κάθε λαϊκίστικη, συντηρητική ιδεοληψία. Αυτό το τελευταίο, ενώ θα έπρεπε να προβληματίζει την αριστερά για τη στάση της, φαίνεται αντίθετα να την ωθεί όλο και περισσότερο σε νεοσυντηρητικές, εθνικιστικές και ακροδεξιές θέσεις. Ενώ μια αριστερή πολιτική θα έπρεπε πρώτιστα να αντιπαλεύει τις κοινωνικές αδικίες και τις αιτίες τους: τόσο την τεχνοκρατική-οικονομίστικη αντίληψη όσο (και κύρια) τις ιδιαίτερες εγχώριες ταξικές διαρθρώσεις, σχέσεις και στρεβλώσεις, με κύριο στόχο τη διαφθορά και τον παρασιτισμό-αντιπαραγωγισμό της (παρα)οικονομίας.

Έτσι λοιπόν, χάνεται η ουσία: το αίτημα για επίλυση των κοινωνικών ανισοτήτων, ώστε να προωθηθεί ένα ορθολογικότερο και δικαιότερο κοινωνικοοικονομικό μοντέλο, με στόχους ποιοτικούς και όχι ποσοτικούς. Έτσι το ταξικό ζήτημα υποχωρεί, με ευθύνη της αριστεράς, στο βαθμό που η «αντίσταση» καταλήγει στο αίτημα για (καπιταλιστική) «ανάπτυξη» και αποκατάσταση της αγοραστικής ικανότητας του εργάτη (καταναλωτισμός).

Ο καπιταλισμός λοιπόν και οι σχέσεις που τον στηρίζουν μένουν για ακόμη μια φορά στο απυρόβλητο, παρά το ότι οι συνθήκες ευνοούν τη ριζική κριτική και, κατά συνέπεια, την επαναστατική υπέρβασή του.

2/2/2017

 

 

Advertisements

Posted on Φεβρουαρίου 2, 2017, in REFLECTIONS. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: