Ο κήρυκας της παγκοσμιοποίησης

Από τον Θανάση Χαλκιά

Οι πολλές διαστάσεις της παγκοσμιοποίησης

Ο  Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε λοιπόν την πρώτη του εβδομάδα ως πρόεδρος και συνέχισε την επιθετική προεκλογική του ρητορική, πράγμα που εξέπληξε κάποιους που περίμεναν να εμφανιστεί πιο ενωτικός αφού εξασφαλίσει τον προεδρικό θώκο. Όμως δεν το έκανε, και φαίνεται ότι θα λανσάρει ένα είδος «αμερικάνικου τσαμπουκά» τόσο προς τα έξω όσο και προς το εσωτερικό της Αμερικής. Αν και το «νταηλίκι» είναι παγκοσμίως γνωστό ότι χαρακτηρίζει το αμερικάνικο DNA (βλέπε άγρια δύση), εντούτοις ως τώρα καλυπτόταν πίσω από την πολιτική ορθότητα της αμερικάνικης ελίτ, κυρίως της ανατολικής και της δυτικής ακτής. Κάτι τέτοιο εξάλλου, ήταν απολύτως εναρμονισμένο με το μοντέλο της εξαγωγής της δημοκρατίας, της ανοιχτής κοινωνίας και των αξιών της ελεύθερης αγοράς που υπήρξαν σημαία της αμερικανικής πολιτικής μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φαίνεται όμως πως όχι πια. Τώρα, η μέση Αμερική την οποία συμβολικά αντιπροσωπεύει ο Τραμπ, παίρνει την ρεβάνς καθώς ήρθε η στιγμή οι δικές της αξίες να καταστούν κυρίαρχες, τουλάχιστον σε επίπεδο επίσημου πολιτικού λόγου. Στην ομιλία της ορκωμοσίας του ο Τραμπ κραύγασε – δύο φορές μάλιστα – «πρώτα η Αμερική!» και αυτή η κραυγή έγινε πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο. Το μήνυμα εστάλη λοιπόν προς τα έξω  με σαφήνεια: προετοιμαστείτε για μια άλλη Αμερική.

Στ΄αλήθεια όμως, πιστεύει κανείς πως είναι δυνατόν η ναυαρχίδα του παγκόσμιου καπιταλισμού, υπό την ηγεσία οποιουδήποτε προέδρου, να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντά της αποσυρόμενη από τις παγκόσμιες υποθέσεις; Ή ακόμα περισσότερο να σταθεί απέναντι σε αυτό που συνοπτικά ονομάζεται «παγκοσμιοποίηση»; Αυτός ο όρος συνοψίζει την διαδικασία της παγκόσμιας καπιταλιστικής ολοκλήρωσης στα πλαίσια της οποίας πολύ συχνά παρατηρούνται κινήσεις που εκ πρώτης όψεως αντίκειται σε αυτήν. Η διακηρύξεις του Τραμπ για απόσυρση από διεθνείς πολυμερείς οικονομικές συμφωνίες ή η έξοδος της Μ. Βρετανίας από την ΕΕ, για παράδειγμα, δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να πλήξουν τη βαθιά δομή του καπιταλισμού. Αυτός, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, έχει «παγκοσμιοποιηθεί» πλέον σε τέτοιο βαθμό που έχει ξεφύγει σε ασύλληπτες σφαίρες εξάπλωσης στον χώρο και στο χρόνο. Δεν μιλάμε πλέον απλά για εξάπλωση των εμπορευματικών συναλλαγών σε όλη τον πλανήτη, αλλά για συναλλαγές κεφαλαίων τρισεκατομμυρίων δολαρίων με αστραπιαία ταχύτητα, απλώς με το πάτημα ενός κουμπιού.

Η παγκοσμιοποίηση του φασισμού και ο ρόλος της Ευρώπης

Αυτό όμως που διαφαίνεται πίσω από τις κραυγές του Τραμπ είναι ότι στο πολιτικό/ ιδεολογικό επίπεδο η εθνο-λαϊκιστική και τελικά φασιστική ατζέντα παίρνει το πάνω χέρι όχι μόνο στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη. Αυτό που προωθείται πλέον ως απάντηση στις οικονομικές δυσκολίες της μεσαίας τάξης της καπιταλιστικής δύσης, είναι η καταφυγή στον απομονωτισμό, την εσωστρέφεια και την μισαλλοδοξία. Η πολιτικοποίηση της δυσαρέσκειας, καθοδηγείται πλέον σταθερά και οργανωμένα από τις δυνάμεις του εθνικισμού οι οποίες, αφού σταθεροποιήθηκαν και οργανώθηκαν για τα καλά σε χώρες με πλούσια παράδοση αυταρχισμού και δεσποτείας (Ρωσία, Τουρκία κ.α), έχουν απλώσει για τα καλά τα πλοκάμια τους και σε περιοχές της Δ. Ευρώπης με παράδοση αστικο-δημοκρατικών θεσμών αλλά και προοδευτικών/αντικαπιταλιστικών κινημάτων.

Δεν θα περίμενε βέβαια κανείς από την Αμερική ή τη Ρωσία και φυσικά ούτε από την Κίνα ή τις αραβικές χώρες να ηγηθούν σε μια προσπάθεια εναντίωσης στον καπιταλισμό, την κυριαρχία και των πολιτικών εκφραστών τους, τον φασισμό και τον εθνικισμό. Αυτός ο ρόλος ιστορικά ανήκει στην Ευρώπη μιας και αυτή υπήρξε το σημείο εκκίνησης του δυτικού-καπιταλιστικού μοντέλου του κόσμου που βιώνουμε σήμερα αλλά ταυτόχρονα και πνευματική μήτρα των ιδεών που τον αμφισβητούν. Το καπιταλιστικής έμπνευσης, από τη μια, εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε από την άλλη, ως παράπλευρη συνέπεια την δημιουργία ενός χώρου – όχι μόνο οικονομικού – αλλά και πολιτικού-ιδεολογικού, που για πρώτη φορά στην ιστορία βάζει σε δεύτερη μοίρα το έθνος-κράτος. Αν αυτό το εγχείρημα υπερβεί την διάσταση της οικονομίστικης διαχείρισης θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις να  ευνοήσει την δημιουργία ενός τύπου πολίτη με μεγαλύτερη κοινωνική συνείδηση, απαγκιστρωμένου από τα βαρίδια του εθνικισμού που σημάδεψε με τραγικό τρόπο το παρελθόν της Ευρώπης.  Αυτή τη στιγμή τα πράγματα βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού, καθώς η Ευρώπη υποφέρει από αναβίωση παλαιών εχθροτήτων και παθών με αφορμή οικονομικές διαφορές στο εσωτερικό αλλά και υποδαύλιση των αντιευρωπαϊκών τάσεων από το εξωτερικό, από δυνάμεις που παραδοσιακά αντιτάσσονταν σε οποιαδήποτε προοπτική σύγκλισης των ευρωπαϊκών λαών (βλ. Ρωσία και Αμερική, με ενεργούμενό της τελευταίας εντός Ευρώπης την Μ. Βρετανία).

Φασισμός και αντι- κοινωνικά δίκτυα

Όπως εύστοχα έχει ειπωθεί, στην πολιτική λίγα γίνονται από όσα λέγονται  και ακόμα λιγότερα λέγονται απ’ όσα τελικά γίνονται. Ο Τραμπ μάλλον δεν θα αποτελέσει εξαίρεση από αυτόν τον κανόνα αν και το στυλ του είναι ιδιόρρυθμο και ακραίο. Από τις ακραίες όμως περιπτώσεις μπορούμε να εξάγουμε χρήσιμα συμπεράσματα γιατί μέσα από αυτές συχνά διακρίνουμε ευκολότερα την αλήθεια απ’ ότι στις συνήθεις περιπτώσεις. Ένας δισεκατομμυριούχος που τα βάζει με το σύστημα (!), που αγορεύει εναντίον του κατεστημένου της Γουολ Στρητ αλλά η νίκη του προκάλεσε ευφορία στα χρηματιστήρια και που, τέλος, επιτίθεται στα μέσα ενημέρωσης αλλά χειρίζεται το τουίτερ και τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης με αριστοτεχνικό τρόπο, είναι μια ιδιόμορφη περίπτωση. Είναι η περίπτωση του πρώτου αμερικανού προέδρου που εξελέγη χάρις στα κοινωνικά δίκτυα έχοντας εναντίον του όλα σχεδόν τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης της Αμερικής.

Και εδώ ερχόμαστε στο ρόλο του διαδικτύου και τον παγκόσμιο ρόλο που ξεκάθαρα πια διαδραματίζει σε πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο. Αφελώς πολλοί θεώρησαν αρχικά πως η εκρηκτική τεχνολογική ανάπτυξη της πληροφορικής, του ίντερνετ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα βοηθούσε στην διάδοση προοδευτικών ιδεών σε όλο τον πλανήτη και θα οδηγούσε στην άρση των ρατσισμών και των εθνικών εγωισμών μέσω της επικοινωνίας ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες και της παγκόσμιας δικτύωσης σε έκταση πρωτοφανή για την ανθρώπινη ιστορία. Αντ΄αυτού, καταλήξαμε στην εγκαθίδρυση ενός παγκόσμιου δικτύου που αποτελεί το τελειότερο όργανο εξάπλωσης και εμβάθυνσης του καπιταλισμού και της κυριαρχίας. Έτσι, τελειοποιήθηκε η εμπορευματοποίηση της ζωής σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω της on line κατανάλωσης προϊόντων και θεάματος·  δημιουργήθηκε ένα παγκόσμιο δίκτυο παρακολούθησης (Facebook και άλλα κοινωνικά δίκτυα) που όμοιό του ούτε στα πιο τρελά τους όνειρα δεν είχαν δει οι δικτατορίες του παρελθόντος· και τέλος καλλιεργείται συστηματικά μια κουλτούρα φανατισμού, ανορθολογισμού, ρατσισμού και  μισαλλοδοξίας. Δεν είναι τυχαίο πάντως που ο Τραμπ επέλεξε το τουίτερ ως βασικό εργαλείο επικοινωνίας και προβολής του και θα συνεχίσει να το κάνει και κατά τη θητεία του ως πρόεδρος.

Αυτή είναι μια παγκοσμιοποίηση για την οποία δεν μιλάνε πολλοί και δεν συνδέεται με την συνήθη έννοιά της, αν και αποτελεί εργαλείο της ή ίσως είναι η άλλη πλευρά της. Από αυτή την άποψη λοιπόν η Αμερική εξέλεξε ως πρόεδρο τον μεγαλύτερο κήρυκά της παγκοσμιοποίησης. Και ποιος ξέρει, όπως γράφτηκε κάπου στο Ίντερνετ, ίσως ο επόμενος πρόεδρος της Αμερικής να είναι ο ίδιος ο ιδρυτής του Facebook.

24-1-2017

Advertisements

Posted on Ιανουαρίου 24, 2017, in Narratur. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: